Konflikt zbrojny pomiędzy Argentyną i Wielką Brytanią rozegrał się o sporne terytorium, którym jest archipelag wysp znajdujących się w zachodniej części Oceanu Atlantyckiego, oddalonych o około 600 km na wschód od wybrzeża Argentyny. Falklandy (zwane przez Argentynę Malwinami, hiszp. Islas Malvinas), mimo swojego peryferyjnego położenia, mają potencjalnie duże znaczenie strategiczne. Leżą na podejściach do cieśniny Drake’a, która rozciąga się między południowym krańcem Ameryki Południowej a antarktycznym archipelagiem Szetlandów Południowych. Przed 1982 rokiem Falklandy, pomimo ciągłych sporów, należały do Wielkiej Brytanii. Posiadała ona na wyspach silny garnizon wojskowy.

W piątek, 2 kwietnia 1982 r. silne argentyńskie oddziały desantowe, bez jakiegokolwiek wcześniejszego ostrzeżenia czy wypowiedzenia wojny, dokonały inwazji Wysp Falklandzkich – kolonii Korony Brytyjskiej. Zajęły także położoną bliżej na wschód, Południowa Georgię. Wyspy te, zwane przez Argentyńczyków Malwinami, były od dwustu lat terytorium spornym z Wielką Brytanią.

Marsz ku wojnie
Problem przyczyn wybuchu wojny jest dość złożony. Zgodnie z tezami wielu autorów i specjalistów tego zagadnienia, przyczyn jej wybuchu należy doszukiwać się w sytuacji wewnętrznej obu antagonistycznych państw. Argentyna w okresie powojennym była nękana wieloma następującymi po sobie kryzysami politycznymi, które w połączeniu z populistycznymi eksperymentami Perona i jego sukcesorów doprowadziły dobrze rozwijający się w okresie międzywojennym kraj do załamania ekonomicznego. Ostatnim, przed wybuchem wojny, aktem dramatu było obalenie przez armię przewodniczącego senatu sprawującego tymczasową władzę w kraju. Początek roku 1982 przyniósł poważne ostrzeżenie dla wojskowej junty i stojącego na jej czele generała Leopoldo Galtieri. 30 marca w Buenos Aires wyszło na ulice kilkadziesiąt tysięcy robotników wezwanych przez liderów związkowych. Wojsko i policja rozpędziły co prawda demonstrantów, lecz wydarzenia świadczyły o postępującej konsolidacji opozycji. W tej sytuacji junta zaczęła szukać czynnika, który odwróciłby uwagę społeczeństwa od piętrzących się problemów wewnętrznych, a jednocześnie zjednoczyłby społeczeństwo wokół rządzących krajem wojskowych. Odzyskanie symbolicznie bronionego przez brytyjski garnizon ekspedycyjny terytorium spornych wysp wydawało się znakomitym pomysłem...
Rządowi Wielkiej Brytanii, kierowanemu przez Margaret Thatcher, zajęcie przez wojska argentyńskie brytyjskiego terytorium stworzyło możliwość wykazania politycznej nieustępliwości oraz zdecydowanego i skutecznego działania. Londyn nie był zainteresowany wybuchem wojny i nie podejmował wcześniejszych działań w kierunku eskalacji konfliktu, lecz w sytuacji przymusowej zdecydował się na podjęcie działań zbrojnych. Żelazna Dama wiedziała również, jak ważne może być zwycięstwo w wojnie o obronę brytyjskiego terytorium w opinii obywateli Wielkiej Brytanii. W badaniach opinii publicznej aż 69% Brytyjczyków opowiadało się za twardą polityka względem Argentyny z wojną włącznie.

Tło historyczne
W końcu XVI wieku wyspy zostały odkryte niezależnie przez dwóch angielskich żeglarzy. Anglia ustanowiła swoje zwierzchnictwo nad nimi w 1761, jednak pierwszą kolonię (Port Louis) założyli na nich Francuzi w 1763. Hiszpania uznała ten fakt za godzący w jej interesy i wyparła Francuzów w 1768. Pod naciskiem brytyjskim Hiszpania scedowała Malwiny w układzie z 22 stycznia 1771 na rzecz Wielkiej Brytanii. W praktyce, wyspy pozostawały nieskolonizowane i swe pretensje do nich zgłosiła w 1820 nowo powstała Republika Argentyńska. W rok później Argentyńczycy stworzyli w Port Louis garnizon wojskowy i ciężki obóz karny, jednakże w wyniku buntu miasto i wyspy przeszły pod faktyczną władzę kryminalistów. W 1831 miasto zostało zrównane z ziemią. W 1833 Wielka Brytania zdecydowała się w końcu skolonizować wyspy. Argentyna nie wycofała jednak swoich żądań co do zwrotu spornego terytorium. W XX wieku w kolejnych rządach brytyjskich dominowała tendencja do pozbycia się niewygodnych z punktu widzenia politycznego i nie przynoszących prawie żadnego dochodu Falklandów. Około 2000 mieszkańców (Kelpers) powoływało się jednak na Artykuł 73 Karty Narodów Zjednoczonych i żądało pozostawienia ich w ramach Wspólnoty Brytyjskiej. Wbrew ich woli, w 1965 rozpoczęto negocjacje na temat przynależności wysp, jednak przez 17 lat ich trwania niewiele się zmieniło.




Atak na Falklandy
Narody Zjednoczone uznały Argentynę za agresora, a Wielka Brytania wysłała siły uderzeniowe, które wyruszyły w morze 5 kwietnia 1982 roku. Flota brytyjska była dowodzona przez kontradmirała sir Johna Woodwarda. Składała się z dwóch lekkich lotniskowców HMS Hermes i HMS Invicible oraz 28 innych okrętów. Siły desantowe liczyły 4 tysiące komandosów piechoty morskiej i pułku spadochroniarzy; zostały później wzmocnione przez gwardię szkocką, walijską i Gurkhów. Zmobilizowano również jednostki Specjalnych Sił Powietrznych (SSP) i Specjalnych Sił Marynarki (SSM). Wsparcie z powietrza zapewniały 22 samoloty pionowego startu Sea Harrier, startujące z lotniskowców. Położona na środku Atlantyku Wyspa Wniebowstąpienia stała się punktem przerzutowym dla zaopatrzenia dostarczanego z Wysp Brytyjskich drogą lotniczą.
Argentyna wystawiła przeciwko Anglikom 15 tysięcy żołnierzy dowodzonych przez generała Mario Mendera. Argentyńskie siły powietrzne stacjonujące w bazach na kontynencie południowoamerykańskim dysponowały nowoczesnymi pociskami kierowanymi. W pobliżu wysp pływały argentyńskie okręty wojenne. Rozpoznanie obrony na wyspach przeprowadzały SSP i SSM od 18 kwietnia. 25 kwietnia odbito Południową Georgię, gdzie marynarka założyła bazę lądową. Anglicy ogłosili o powstaniu 320-kilometrowej strefy wojennej wokół Falklandów; decyzja ta została poparta zatopieniem przez łódź podwodną argentyńskiego okrętu wojennego General Belgrano. Siły brytyjskie przygotowały się do desantu, bombardując lotniska na wyspie. Bombardowania okazały się jednak mało skuteczne. Warto wspomnieć, że Argentyńczycy posługiwali się swoistym fortelem - usypywali z piasku duże okręgi na pasach startowych, które z wysokości wyglądały jak leje po wybuchach. Zwiad brytyjski wziął to za dowody skutecznych bombardowań. Lotnictwo argentyńskie zostało nienaruszone i myśliwce wyposażone w pociski Excocet zatopiły siedem brytyjskich okrętów (w tym niszczyciel Sheffield) i uszkodziły sześć innych. Był to poważny cios dla Brytyjczyków. Piloci argentyńscy wykazywali się wielka odwagą i brawurą w walce. Odpowiedzią anglików był udany nocny nalot SSP na wyspę Pebble, gdzie zniszczono lotnisko i 11 samolotów. Desant brytyjski rozpoczął się 21 maja pod San Carlos. W walkach o dominację w powietrzu Harriery zestrzeliły 15 samolotów wroga, tracąc jedyny własny. Przez kilka następnych dni na wybrzeżu wylądowało 5 tysięcy żołnierzy. Zacięte walki toczyły się pod Goose Greek. Zabezpieczywszy południowe skrzydło, Anglicy mogli ruszyć na główny cel: port Stanley.

Bitwa o Port Stanley
Działaniami przeciwko Port Stanley dowodził generał Jeremy Moore.
Jednostki komandosów Royal Marines i spadochroniarzy czekało trudne zadanie marszu przez bagnisty teren, natomiast komandosi SSP i SSM zostali zrzuceni z helikopterów na Mount Kent 16 kilometrów na zachód od Port Stanley. Anglicy zdobywali kolejne tereny, jednak desant w Bluff Cove na południe od Port Stanley został zbombardowany przez Argentyńczyków. Zginęło wielu żołnierzy. Decydujące walki bitwy rozegrały się na wzgórzach ponad miastem. Nocą 11 czerwca komandosi piechoty morskiej zdobyli trzy kluczowe pozycje argentyńskie na Mount London, Two Sisters i Mount Harriet. Dzień później 2gi batalion spadochroniarzy (zwycięzcy spod Goose Green i Darwin), zajął po nocnym ataku Wireless Ridge. Na południu gwardia szkocka walczyła z argentyńską piechota morską o Tumbledown Mountain. Gurkhowie zdobyli Mount William. 14 czerwca. Generał Mendez poddał się.

26 marca 1982
Argentyńska junta podejmuje decyzję o zbrojnym zajęciu wyspy. Generał Galtieri wprowadza w życie plany militarnej inwazji na wyspy o kryptonimie Operación Rosario (Operacja Różaniec). Całą operacją, która zaplanowana była na 25 maja (rocznica rewolucji) lub 9 lipca (dzień niepodległości), miał dowodzić admirał Jorge Anaya. Jednakże z powodu zaostrzenia się sytuacji tak wewnętrznej, jak i międzynarodowej, inwazja została przyspieszona i rozpoczęła się 2 kwietnia 1982 roku.

02 kwietnia 1982
Argentyńska marynarka wojenna z tysiącem żołnierzy ląduje na Malwinach. Mały oddział Królewskich Marines znajdujących się na wyspie broni się zaciekle, lecz daremnie. Po krótkotrwałej strzelaninie, gubernator Rex Hunt rozkazuje im zawiesić broń. Siły marines oraz brytyjski gubernator odlatują do Montevideo, stolicy Urugwaju.
 
03 kwietnia 1982
Wojska argentyńskie zajęły wyspy: Georgia Południowa i Sandwich Południowy (około 1600 km na wschód). W potyczce z wojskami brytyjskimi jeden argentyński śmigłowiec został zniszczony, a 4 żołnierzy zginęło. Generał Mario Menendez ogłosił się wojskowym gubernatorem wysp. Zgodnie z przewidywaniami Galtierego, posunięcie to przyniosło juncie sporą popularność. W Buenos Aires, gdzie jeszcze niedawno odbywały się masowe demonstracje sprzeciwu wobec krwawych rządów, teraz odbywały się demonstracje poparcia. Rada Bezpieczeństwa ONZ, powołując się na rezolucję Nr 502 nakazała Argentyńczykom wycofanie wojsk z Malwinów i zaprzestanie agresji na terytorium brytyjskim. Żądanie to zostało zignorowane.

08 kwietnia 1982
Amerykański Sekretarz Stanu Alexander Haig przybył do Londynu aby rozpocząć mediacje. Brytyjczykom udało się przekonać amerykańskiego prezydenta Ronalda Reagana do poparcia ich stanowiska. Było to o tyle istotne, że brytyjska Wyspa Wniebowstąpienia, stanowiąca doskonałą bazę wypadową dla ewentualnej operacji odbicia Falklandów, była oddana w wieczystą dzierżawę USA.

10 kwietnia 1982
Wspólnota Europejska nałożyła na Argentynę sankcje gospodarcze. Haig leci do Buenos Aires aby rozmawiać z juntą. Brytyjczycy zdecydowali się wysłać w rejon konfliktu dwie grupy uderzeniowe marynarki pod naczelnym dowództwem admirała Johna Fieldhouse'a, dowódcy marynarki. Pierwszą z nich dowodził admirał John Woodward, drugą komandor M. C. Clapp.

17 kwietnia 1982
Haig spotyka się ponownie z argentyńską juntą, a po zakończeniu rozmów powraca do Waszyngtonu 19 kwietnia.

21 kwietnia
Grupa rozpoznawcza SAS wylądowała na Georgii Południowej, jednak fatalne warunki atmosferyczne spowodowały kilka katastrof lotniczych i zmusiły komandosów do odwrotu.

23 kwietnia 1982
Brytyjski Minister Spraw Zagranicznych radzi brytyjskim obywatelom wysp opuścić Falklandy.

24 kwietnia
Kolejna operacja desantowa została wstrzymana z powodu alarmu podwodnego. Późnym wieczorem argentyński okręt podwodny ARA "Santa Fe" został zaatakowany i unieruchomiony przez brytyjskie śmigłowce, a następnie opuszczony przez załogę.

25 kwietnia 1982
Rozpoczęcie operacji Paraquat. Małe siły brytyjskich komandosów SAS i piechoty morskiej dokonały desantu i odbiły z zaskoczenia Georgię Południową. Dowódca argentyńskich sił na wyspie, kapitan Largos, na pokładzie brytyjskiego okrętu HMS "Antrim" podpisał akt bezwarunkowej kapitulacji. Alfredo Astiz, który był w tym czasie porucznikiem oddziału szturmującego na Stromness, poddał się wraz ze swoimi żołnierzami, podpisując na pokładzie HMS "Plymouth" identyczny dokument.

30 kwietnia 1982
Misja Alexandra Haiga została oficjalnie przerwana. Prezydent Reagan oficjalnie zadeklarował wsparcie dla Brytyjczyków oraz nałożył ekonomiczne sankcje na Argentynę. Brytyjska wojna "wykluczająca" przynosi efekty.
 
 01 maja 1982
Atak lotniczy na Stanley (Puerto Argentino) - stolicę Falklandów. Jako, że wszystkie argentyńskie myśliwce zostały wycofane na kontynent, jedynie trzy samoloty pomocnicze zostały zniszczone. Dwa skrzydła argentyńskich myśliwców zostały wezwane na pomoc, jednak Brytyjczycy zestrzelili cztery z argentyńskich myśliwców typu Mirage, bez strat własnych. Kolejny Mirage został uszkodzony i zestrzelony przez własną obronę przeciwlotniczą nad Stanley.
 
 02 maja 1982
Terry Belaunde, prezydent Peru, zgłosił się do stron konfliktu z propozycjami pokojowymi. Argentyński prezydent Leopoldo Galtieri zadeklarował wstępną zgodę na proponowane warunki. Przed ratyfikowaniem przez juntę tego dokumentu, brytyjski atomowy okręt podwodny HMS "Conqueror" zatopił argentyński krążownik ARA "General Belgrano" (okręt pełnił rolę jednostki szkolnej i był obsadzony w większości przez rekrutów) poza strefą ogłoszoną przez Brytyjczyków jako strefa działań wojennych (320 km od brzegów wysp). 321 marynarzy argentyńskich zginęło w wyniku ataku. Junta odwołała swoje deklaracje. Brytyjskie zwycięstwo spowodowało, że cała argentyńska flota została wezwana do portu i przestała stanowić zagrożenie dla brytyjskich działań.
 
04 maja 1982
Samolot marynarki argentyńskiej Super Etendard, startujący z bazy lądowej, zatopił pociskiem kierowanym AM39 Exocet brytyjski niszczyciel rakietowy HMS "Sheffield" (zginęło 22 marynarzy).
 
 07 maja 1982
ONZ otwiera negocjacje pokojowe
 
 09 maja 1982
Wyspy bombardowane są z nieba i wody.

 11 maja 1982
Brytyjski okręt HMS "Alacrity" zatopił argentyński statek zaopatrzeniowy "Isla de los Estados".

 14 maja 1982
Trzy argentyńskie samoloty A-4 Skyhawk zostały zestrzelone. Brytyjska premier Margaret Thatcher ostrzega, że spokojne osadnictwo na wyspach może już nie być możliwe. Brytyjskie siły specjalne najeżdżają w nocy Wyspę Pebble, niszcząc 11 samolotów na lotnisku.

18 maja 1982
Propozycja pokojowa zaprezentowana przez Sekretarza Generalnego ONZ, Pereza de Cuellara, została odrzucona przez Wielką Brytanię.

21 maja 1982
Siły brytyjskie próbują wylądować w pobliżu portu San Carlos, na północnym wybrzeżu wschodnich Falklandów. Z tej plaży brytyjska piechota przesuwa się na południe, aby odebrać osiedla Darwin i Goose Green z rąk argentyńskich, przed dotarciem do Stanley. Argentyńczycy podjęli ataki lotnicze, zatapiając bombami brytyjską fregatę HMS "Ardent" i uszkadzając "Argonaut". 12 argentyńskich samolotów zostaje zestrzelonych.

23 maja 1982
Brytyjska fregata HMS "Antelope" została zatopiona bombami argentyńskich samolotów. 6 argentyńskich samolotów zostało zniszczonych.

24 maja 1982
Zniszczone kolejne siedem samolotów argentyńskich.

25 maja 1982
Niszczyciel rakietowy HMS "Coventry" został zatopiony bombami przez argentyńskie Skyhawki, 19 Brytyjczyków zginęło. Transportowiec wojska MV "Atlantic Conveyor" został zniszczony przez argentyński pocisk Exocet, zginęło 12 Brytyjczyków. Wraz z transportowcem utracono 3 z 4 ciężkich helikopterów Chinook, które miały wspierać marsz armii brytyjskiej po wylądowaniu na wyspach (jeden opuścił statek przed atakiem).

28 maja 1982
Brytyjskie naloty na Stanley. Brytyjski 2. batalion pułku spadochroniarzy (2-Para), odbił Darwin i Goose Green. Wybuchła walka, którą wygrali Brytyjczycy pomimo dużej dysproporcji sił, braku amunicji i wsparcia ognia z morza czy powietrza. Co więcej, bitwa rozegrała się na otwartym terenie, naprzeciw przygotowanych argentyńskich pozycji. Wielki sukces militarny Brytyjczyków, 2-Para wygrywa ważną bitwę na Falklandach. Śmierć poniósł podpułkownik Jones, odznaczony Krzyżem Wiktorii. Podsumowując, w bitwie zginęło 18 Brytyjczyków i 200 Argentyńczyków. Około 1400 żołnierzy argentyńskich poddało się.

29 maja 1982
Flota brytyjska atakuje argentyńskie pozycje na wyspach.

30 maja 1982
Ataki nadal trwają, a Brytyjczycy posuwają się nadal na południe. Brytyjskie 45 Commando broni osiedla Douglas, 3-Para zajmuje Teal Inlet.

31 maja 1982
Stolica Falklandów - Stanley zostaje otoczona przez Brytyjczyków.
 
01 czerwca 1982
Brytyjczycy raz jeszcze proponują zawieszenie ognia.
 
04 czerwca 1982
Wielka Brytania wetuje panamsko-hiszpańską rezolucję zawieszenia ognia, która przedstawiona była radzie ONZ.
 
 08 czerwca 1982
Atak argentyńskich samolotów uszkadza okręty desantowe "Sir Galahad" (następnie samozatopiony) oraz "Sir Tristram", dokonujące desantu w Porcie Pleasant, na południe od Bluff Cove. Zginęło 50 Brytyjczyków.

12 czerwca 1982
Brytyjski 3-Para atakuje Mount Longdon. Bitwa toczy się na z góry upatrzonych pozycjach. Uważano, że trwać będzie jedynie noc, ale okazało się, że trwała o wiele dłużej. W końcu Mount Longdon została otoczona przez siły brytyjskie i poddała się. Zginęło 23 Brytyjczyków, w tym sierżant Ian John McKay z 3-Para, który pośmiertnie został uhonorowany Krzyżem Wiktorii. Czterdziestu siedmiu Brytyjczyków zostało rannych w bitwie. Zginęło 50 żołnierzy argentyńskich, wielu zostało rannych. Druga Gwardia Szkocka wdaje się w krwawą bitwę o Mount Tumbledown. Ginie 9 Brytyjczyków i 50 Argentyńczyków. Trzydziestu czterech Argentyńczyków dostaje się do niewoli, 32 żołnierzy brytyjskich jest rannych.

14 czerwca 1982
Duży argentyński garnizon w Stanley został zdobyty i konflikt praktycznie dobiegł ku końcowi. Dowódca argentyńskich sił Mario Menendez podpisał akt zawieszenia broni. W tym momencie poddało się 9800 żołnierzy argentyńskich.

20 czerwca 1982
Brytyjczycy odzyskali Południowy Sandwich. Wojna o Falklandy została formalnie zakończona. Wydzielona została 200 milowa strefa wokół wysp (była to nowa strefa, szersza o 50 mil od starszej strefy "FIPZ - Falkland Island Protection Zone").


mapa działań zbrojnych

Podsumowanie
Choć operacja odbicia Falklandów zakończyła się sukcesem, nie przebiegała bez zgrzytów i w Anglii krytykowano niektóre jej aspekty. Royal Navy nie doceniła potencjału argentyńskiego lotnictwa i straciła kilka okrętów. W walkach zginęło 265 (z tego 84 osoby personelu marynarki) brytyjskich żołnierzy, 1 zaginiony, 384 ciężko i lżej rannych. Zginęło też 3 cywilnych mieszkańców wysp. Argentyńczycy stracili około 1000 zabitych i 3000 rannych. 11 400 Argentyńczyków dostało się do niewoli. Wojna przypomniała Brytyjczykom ich imperialną tradycję i ugruntowała panowanie Wielkiej Brytanii na wyspach o znaczeniu wyłącznie strategicznym dla tej części świata.