Hummel (niem. "trzmiel") – niemieckie samobieżne działo polowe z okresu II wojny światowej uzbrojone w haubicę 150 mm, używane przez Wehrmacht od 1942 do końca wojny.

Pierwsze projekty nowego pojazdu powstały w 1942, kiedy wojska niemieckie odczuły brak samobieżnej artylerii polowej, która mogłaby łatwo współpracować z wojskami pancernymi. Pierwsze projekty proponowały umieszczenie haubicy leFH17105 mm na podwoziu czołgu PzKpfw III lub PzKpfw IV. Po zbudowaniu jednego prototypu zdecydowano jednak o użyciu działa o większym kalibrze – haubicy sFH 18 150 mm (L/30 – o długości lufy 30 kalibrów), zamontowanej na specjalnie dla niej zaprojektowanym podwoziu Geschutzwagen IV (bazowanym niemniej na PzKpfw III i PzKpfw IV). To samo podwozie zostało później użyte do konstrukcji niszczyciela czołgów Nashorn.

Hummel był lekko opancerzonym pojazdem bez dachu. Pomieszczenia załogi i uzbrojenie pojazdu znajdowały się w jego tylnej części. Silnik zamontowany był centralnie. Późniejsze modele "Trzmiela" miały nieco zmodyfikowane przednie nadwozie, ze zwiększoną przestrzenią przeznaczoną dla kierowcy i radiooperatora.
Podstawowym uzbrojeniem Hummela była haubica 15cm sFH18/1 kalibru 150 mm (właściwie 149,1 mm), a dodatkowym karabin maszynowy MG34 lub MG42 kal. 7,92 mm. W związku z niewielkim zapasem amunicji do haubicy (18 pocisków) postanowiono zastosować pojazdy amunicyjne. Zdecydowano że będą to dokładnie takie same pojazdy tylko bez haubicy i nadano im nazwę Munitionsträger Hummel. Takie rozwiązanie pozwalało na szybkie ich uzbrojenie w razie konieczności, a także w nagłej potrzebie mogły posłużyć za zapas części zamiennych. W miejscu jarzma haubicy zainstalowano płytą pancerną grubości 10 mm. Zdecydowano że powinien przypadać 1 Munitionsträger na 4 haubice. Produkcję Trzmieli rozłożono na wiele zakładów a montaż końcowy odbywał się w zakładach Deutsche Eisenwerke w Duisburgu, gdzie produkowano także podwozia. Pierwsze pojazdy wyprodukowano już w lutym 1943 r. (5 sztuk) i do końca tego roku powstało 368 haubic i 96 pojazdów amunicyjnych. Miesięczna produkcja wahała się od 26 (VI 1943) do 51 (XI 1943) a spowodowane to było nierytmicznością dostaw podzespołów. Do końca wojny wyprodukowano ponad 713 haubic i 157 pojazdów amunicyjnych. Produkcję Trzmieli rozłożono na wiele zakładów a montaż końcowy odbywał się w zakładach Deutsche Eisenwerke w Duisburgu, gdzie produkowano także podwozia. Pierwsze pojazdy wyprodukowano już w lutym 1943 r. (5 sztuk) i do końca tego roku powstało 368 haubic i 96 pojazdów amunicyjnych. Miesięczna produkcja wahała się od 26 (VI 1943) do 51 (XI 1943) a spowodowane to było nierytmicznością dostaw podzespołów.



Od marca 1943 roku (8 sztuk) zaczęto dostarczać do pułków artylerii pancernej Hummele, ale pierwszym poważnym sprawdzianem bojowym była bitwa na Łuku Kurskim. Zgodnie z etatem niemieckiej dywizji pancernej z 1943 r. każdy pułk artylerii pancernej składał się z baterii sztabowej i trzech dywizjonów bojowych. Dwa z nich były uzbrojone w działa holowane przez ciągniki półgąsienicowe - lekkie haubice polowe leFH 18, ciężkie haubice polowe sFH18 i armaty sK 18. Trzeci dywizjon był uzbrojony w działa samobieżne Wespe (2 baterie - 12 sztuk) i Hummel (1 bateria - 6 sztuk). Bateria Hummeli sładała się z dwóch plutonów po 3 haubice i 1 Munitionstrager. Były to stany etatowe które w rzeczywistości osiągano bardzo rzadko.
Ocena:
Działa samobieżne sFH 18/1 (Sf) auf Geschutzwagen III/IV SdKfzl65 "Hummel" dzięki swej mobilności i sile ognia bardzo skutecznie wspierały własne oddziały tak w ataku jak i w obronie. Głównym ich zadaniem było ostrzeliwanie rejonów koncentracji przeciwnika i niszczenie stanowisk artylerii wroga. Wykorzystywane (niezgodnie z założeniami) niekiedy do działań bezpośrednich (ogień na wprost) ze względu na wysoką sylwetkę i słabe opancerzenie ponosiły duże straty. Brały udział w walkach na froncie wschodnim, we Włoszech i na zachodzie Europy. Pojazdy tego typu, stanowiły udane połączenie gąsienicowego, samobieżnego podwozia z ciężką haubicą polową. Bardzo szybko zaprezentowały swoje wysokie walory taktyczno-techniczne. Odznaczały się dużą niezawodnością i były dobrze oceniane przez żołnierzy dywizjonów artylerii samobieżnej. Wyprodukowano 724 Hummeli w wersji podstawowej i 150 w wersji nieuzbrojonego transportera amunicji, co było niewystarczjącą liczbą nawet na jeden front, biorąc pod uwagę ilościową przewagę. Ponadto wozy amunicyjne nie musiały być replikami, widać zabrakło pomysłu na oszczędnościowy tryb produkcji wozów amunicji, co mogło mieć opłakane skutki na polu walki, uwzględniając ich wysoką sylwetkę.


Silnik 1 silnik gaźnikowy, 12-cylindrowy Maybach HL120 TRM o mocy 300 KM (221 kW) przy 3000 obr./min.
Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 470 l
Pancerz spawany z płyt stalowych, walcowanych, grubość: 10 – 30 mm
Długość 7,17 m
Szerokość 2,97 m
Wysokość 2,81 m
Prześwit 0,40 m
Masa 24 380 kg (bojowa)
Nacisk jedn. 0,86 kg/cm²
Osiągi
Prędkość 42 km/h (po drodze)
20 – 24 km/h (w terenie)
Zasięg 260 km (po drodze)
130 km (w terenie)
Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) 1,00 m
Rowy (szer.) 2,30 m
Ściany (wys.) 0,60 m
Kąt podjazdu 30°