9K38 "Igla" to rosyjski/radziecki ręczny, naprowadzany na podczerwień system pocisków ziemia-powietrze. Oznaczenie NATO SA-18 Grouse. Istnieje wariant pocisku 9K310 "Igla-1" (oznaczenie NATO SA-16 Gimlet) oraz wersja morska Igła-M (oznaczenie NATO SA-N-10 Grouse).

Prace nad pociskiem rozpoczęły się w 1971 roku. Był to zupełnie nowy projekt, a nie rozwój istniejących pocisków kierowanych typu 9M32 Strzała-2. Problemy techniczne spowodowały opóźnienie w pracach, więc w 1978 podzielono program na dwie części: pierwszą, w której kontynuowano projektowanie "pełnowartościowej" Igły, oraz drugi projekt z uproszczonym pociskiem Igla-1. "Pełnowartościowa" Igła 9K38 (oznaczenie NATO SA-18 Grouse) z pociskiem 9M39 została ostatecznie zaakceptowana w 1983. Podczas testów prowadzonych Finlandii i porównań do francuskiego pocisku Mistral, stwierdzono, że 9K38 Igła (mająca mniejszą głowicę bojową) ma krótszy zasięg i niższą czułość, za to większą odporność na zakłócenia. Igła oraz Igła-1 zostały wyeksportowane przez Rosję do ponad 30 krajów świata. 2 maja 1999 ofiarą pocisku przeciwlotniczego Igła padł samolot F-16C Block 40 z 555. eskadry 31. dywizjonu, wykonujący misję bojową w ramach operacji "Allied Force".

Chociaż Strzała 3 miała znacząco lepsze charakterystyki niż swe starsze siostry wojskowi nadal zwracali uwagę na liczne ograniczenia zestawu 9K34, przede wszystkim wrażliwość na celowe zakłócenia pułapki termiczne i promienniki mikrofalowe, nadal nie wyeliminowano do końca wpływu zakłóceń naturalnych, szczególnie przy zwalczaniu celów na kursach spotkaniowych. Przed perspektywicznymi zestawami tej klasy sta­wiano też wymagania możliwości zwalczania celów w nocy, zmniejszenia ogólnej masy i popra­wy charakterystyk eksploatacyjnych, a także włą­czenia go w systemy wykrywania, rozpoznania przynależności państwowej i kierowania ogniem środkami OPL.Na bazie tych uwag zostały sformułowane i za­twierdzone w lutym 1971 r. wymagania dla prze­nośnego przeciwlotniczego zestawu rakietowego drugiej generacji, który otrzymał kryptonim Igła, skorygowane potem w wyniku doświadczeń wojny Yom Kippur w styczniu 1974 r. Za priorytet uznano w nich poprawę rozdzielczości głowicy w celu zwiększenia jej odporności na sztuczne za­kłócenia i umożliwienia selekcji celu na tle zakłóceń, zapewnienie automatycznego rozpoznawa­nia przynależności celu (dotychczas strzelec okre­ślał ją wizualnie), a także włączenia zestawów prze­nośnych w taktyczny system kierowania ogniem OPL i zapewnienia strzelcom odpowiednio wcze­snego dopływu informacji o celach. Wymagano tak­że zwiększenia zasięgu i pułapu skutecznego uży­cia zestawu, szczególnie przy zwalczaniu celów na kursach spotkaniowych oraz poprawy skuteczno­ści głowicy bojowej. Zmiany te nie mogły w zna­czący sposób wpłynąć na zwiększenie masy i ga­barytów zestawu.

Opracowanie zestawu 9K38 z rakietą 9M39 polecono KBM i głównemu konstruktorowi S. Niepobiedimemu, zaś nowej głowicy samonaprowadzania leningradzkim zakładom LOMO (główny konstruktor O. Artamonow). Igła miała być zestawem zupełnie nowym i opracowywanym od pod­staw, mimo że nie odżegnywano się od ogólnej koncepcji i pewnych rozwią­zań typowych dla pierwszej generacji, zadanie postawione przed KBM wca­le nie było proste. Sytuacje kompliko­wał jeszcze fakt konieczności koordynacji prac nad Igłą pomiędzy szeregiem kooperantów, którzy opracować mie­li nowe komponenty zestawu.
Wśród nich były m.in. Instytut Naukowo-Badawczy Przyrządów Pomiarowych Mi­nisterstwa Przemysłu Radiowego, który opracowywał blok identyfikacji „swój-obcy" (główny konstruktor J. Moisiejew) oraz Centralne Biuro Konstrukcyj­ne Przyrządów Ministerstwa Przemysłu Obronnego odpowiedzialne za skonstruowanie przenośnego planszetu indykacji sytuacji powietrznej (głów­ny konstruktor W. Rozental). Chociaż nowatorska Igła wymagała przeprowadzenia szeregu prac badawczych od podstaw i wdrożenia nowych technologii, termin skierowania prototypu do prób określono na rządowym szczeblu na IV kwartał 1973 r. Okazał się on zupełnie nierealny, tym bardziej, że wojsko wysuwało ciągle nowe wymagania modyfikując WTT. Co było do przewidzenia, głównym problemem jaki pojawił się podczas prac było skonstruowanie odpowiednio czułej, odpornej na zakłócenia i niezawodnej głowicy naprowa­dzającej, jednocześnie mieszczącej się niewielkiej rakiecie o średnicy 72 mm. Przy stanie sowieckiej elektroniki, a przede wszystkim bazie podzespołów, ich poborze mocy i ilości wypromieniowywanego ciepła było to zadanie naprawdę gigantyczne. Czas biegł, nawet kooperanci wywiązali się z zadania dostarczenia nowych bloków, gotowe były nowa głowica bojowa, silnik, blok sterowania i mechanizm startowy, a głowica naprowadzania dalej nie wyszła poza stadium laboratoryjne. Woj­sko straciło wreszcie cierpliwość i zaproponowało opracowanie na bazie już gotowych zespołów przejściowego wariantu zestawu, w którym zastosowana zostałaby zmodyfikowana głowica naprowadzania Strzały 3 9E45 opracowana w zakładach Arsenał. Decyzja ta uzyskała oficjalną sankcję w maju 1978 r., a uproszczony zestaw oznaczono Igła 1. Jednocześnie prace nad docelowym warian­tem 9K38 miały być kontynuowane. Igła-1 powstała rzeczywiście dosyć szybko już na początku 1980 r. rozpoczęto próby komplet­nego zestawu oznaczonego 9K310, który wprowadzono do uzbrojenia w 1981 r. W jego skład wchodziła rakieta 9M313 umieszczona w jednorazowym pojemniku wyrzutni 9P322, mechanizm startowy 9P519 z wbudowanym układem identy­fikacji „swój-obcy" 1L14 oraz planszet indykacji sy­tuacji powietrznej 1L15-1.

Charakterystyki głowicy pozostały praktycznie nie­zmienione, podstawową modyfikacją było wprowa­dzenie w niej dodatkowego układu logicznego wy­dającego komendę zwrotu rakiety na pierwszym etapie lotu dla poprawy dynamiki naprowadzenia na wyliczo­ny punkt spotkania pocisku z celem, a także elektroniczny przełącznik reżi­mów pracy „pogoń-spotkanie". Zwrot rakiety był realizowany przez impuls miniaturowych silników na stały ma­teriał pędny, swego rodzaju silników korekcyjnych, umieszczonych w przedziale sterowania. Zmieniono tak­że blok baterii i zbiornika azotu nowy nosi oznaczenie 9B238, a
jego oś jest odchylona w dół od osi wyrzutni. Reszta zespołów rakiety została opra­cowana od nowa z uwzględnieniem pierwotnych wymagań dla zestawu 9K38. Tak więc znaczącą poprawę charakterystyk lotnych zasięgu, pułapu, wzrostu prędkości rakiety, możliwości zwalczania celów poruszających się z prędkościami naddźwiękowymi także na kursach spotkaniowych, uzyskano stosując nowy dwuzakresowy silnik rakietowy o większym impulsie i czasie pracy. Niezależny od silnika głównego jest silnik startowy, zapewniający wyrzucenie pocisku z wyrzutni, który odrzucany jest po zakończeniu pracy.
Zmodyfikowano także układ aerodynamicz­ny i blok sterowania rakiety. Rakieta ma nie dwie, ale cztery powierzchnie sterowe, a stateczniki w stanie złożonym przylegają do boków korpusu. Przed „oknem" głowicy naprowadzania umieszczo­ny został niewielki stożkowy grot wsparty na trzech prętach, jego zadaniem jest zmniejszenie oporów aerodynamicznych przy prędko­ściach naddźwiękowych. Stożkowa osłona grota z przodu wyrzutni pojemnika jest głównym elementem identyfikacyjnym Igły-1. Z układem napędowym rakiety ściśle wiąże się także problem zwiększenia skuteczności głowicy bojowej chociaż
ma ona taką samą masę i ładunek bojowy jak w Strzałach 2/2M/3 ma większą siłę detonacji z racji nowego materiału wybuchowego i układu detonującego. Z zapalnikiem jest po­łączony także generator wybuchu powodujący równoległą z głów­nym ładunkiem detonację resztek paliwa rakietowego silnika marszowego. W znaczący sposób wpływa to na efekt niszczący, jako że masa niespalonego paliwa rakietowego może wahać się od 0,6 do 1,5 kg.

Zupełnie nową jakość dało zestawowi zintegrowanie z nim systemu rozpoznawczego i przenośnego planszetu indykacji sytuacji powietrznej. To pierwsze urządzenie, oznaczone 1L14 zostało wbudowane w urządzenie startowe. Interrogator zaczyna działać automatycznie w momencie uchwycenia celu przez głowicę i blokuje start jeśli śledzony jest własny statek latający. Układ działa w za­kresie 20-30° w azymucie i 70° w elewacji (dane z prób prototypu). W przypadku jeśli w tym wycinku przestrzeni znajdzie się oprócz właściwego celu także własny statek latający, operator ma możliwość ręcznego odłączenia blokady startu rakiety. Skuteczność układu IFF wynosi 90%. Przenośny planszet indykacji sytuacji powietrz­nej nie jest wynalazkiem sowieckim, jako pierwsi podobne urządzenie Target Alert Data Display System (TADDS) zastosowali Amerykanie w zesta­wie Red Eye, ale urządzenie to było prostsze niż sowiecki 1L15-1. Urządzenie to, mające kształt małej walizki wymiary 345x240x170 mm, masa 7 kg, prezentuje sytuację powietrzną w kwadracie 25x25 km na indykatorze świetlnym. Obecność celu jest sygnalizowana zapaleniem się znacznika na ekranie planszetu. 1L15-1 może wyświetlać informację o czterech celach, przy tym podawana jest informacja o ich przynależności państwowej i kursie względem pozycji plutonu plot. z dokładno­ścią do 1000 m w odległości i 5-25° w azymucie. Warunkiem skutecznego wykorzystania urządzenia jest jego topodowiązanie na podstawie danych uzyskanych ze współpracującego wozu dowodzenia i wskazań kompasu dowódcy plutonu. Informacja o sytuacji powietrznej jest transmitowana do planszetu kodowanym łączem radiowym z punktu kierowania ogniem OPL szczebla dywizja-pułk, znajdującego się w odległości do 10 km. Najczęściej jest to wóz szefa OPL pułku zmechanizowanego (pancernego) dowódcy dywizjonu plot. PU-12M lub PPRU-1 (Owod), PPRU-1M (Sborka), czy też wóz dowodzenia baterii Ranżir. Planszet obsługuje dowódca drużyny plot., będący jednocześnie jednym z jej trzech strzelców. Dysponuje on radiostacją R-147 za pośrednictwem której przydziela cele do zwalczania strzelcom posiadającym odbiorniki R-147P, oczywiście w razie potrzeby
może także przekazywać je głosem. Wykorzystanie planszetu pozwala na wykrycie celu nadlatującego przez pojedynczego strzelca znajdującego się w odległości 4,7 km z 90% prawdopodobieństwem, wcześniej prawdopodobieństwo wynosiło 40-50% przy odległości 3-4 km. Podczas prób drużyna plot. Nie wykryła kierując się wskazaniami planszetu jedynie trzech z 50 celów w swej strefie odpowiedzialności, zaś bez jego pomocy aż 20. Wraz z zestawem opracowano nowe urządzenie kontrolne 9W866 oraz trenażer 9F730. W okresie wprowadzania Igieł do uzbrojenia zmieniła się także nieco organizacja OPL najniższego szczebla. Teraz drużyny strzelców (po trzech ludzi w każdej) skupiono po trzy w plutonach przenośnych przeciwlotniczych zestawów rakietowych baterii (trzy plutony w baterii razem 27 wyrzutni) dywizjonu przeciwlotniczego pułku pancerne­go lub zmechanizowanego. W jednostkach powietrzno-desantowych i piechoty morskiej pozostano przy starej strukturze. Poza podstawowym wariantem Igły-1 znane są jeszcze dwie modyfikacje: Igła-1E oraz Igła-1M, obie przeznaczone dla odbiorców zagranicznych, Igła-1E (zestaw 9K310E) to wariant, w którym konfigurację urządzenia rozpoznawczego „swój-obcy”
można dostosować do wymagań zamawiającego (np. zamiast współpracy z sowieckim układem Parol może on działać w standardzie NATO) urządzenie startowe tej wersji oznaczono 9P519-1. Igła-1M w ogóle układu rozpoznawczego nie posiada, stąd też posiadała ona inny wariant urządzenie startowego -9P519-2. W konstrukcji wersji eksportowych zastosowano także pewne uproszczenia, między innymi brak w nich układu detonującego resztki paliwa rakietowego równolegle z wybuchem głowicy bojowej (rakieta zestawów Igła-1E/lM jest najprawdopodobniej oznaczona 9M313-1).

Igła-1 produkowana jest w Kowrowie, przy udziale m.in. zakładów w Iżewsku (urządzenia star­towe i planszety). Licencyjną produkcję wariantu 9K310E uruchomiono w Bułgarii oraz Korei Pół­nocnej. Rynkowa cena urządzenia Startowego Igły-1 wynosi ok.21 000 USD, a rakiety 60 000 USD. Zestaw 9K310 miał już okazję udowodnić swą wysoką skuteczność w warunkach bojowych. Kil­kanaście samolotów i śmigłowców koalicji padło ofiarą Igieł M podczas wojny w zatoce w 1991 r. Były wśród nich
m.in. cztery AV-8B, kilka A-10, jeden F-16C, jeden AH-64A oraz AC-130H. Igły-1 używane są także przez Jugosłowian i przypisuje im się zestrzelenie Mirage'a 2000 nad Bośnią w sierpniu 1995 r. W 1982 r., po ponad 10 latach prac, rozpoczęły się próby poligonowe zestawu 9K38 Igła, który został ostatecznie przyjęty do uzbrojenia we wrześniu 1983 r. W skład zestawu wchodziła rakieta 9M39 umieszczona w pojemniku-wyrzutni 9P39, mechanizm startowy 9P516 z wbudowanym układem identyfikacji „swój-obcy” 1L14 oraz planszet indykacji sytuacji powietrznej 1L110. Urządzenie startowe pozwala na
odpalanie rakiet tak z poje­mnika 9P39, jak i 9P322 zestawu 9K310. Igla wyposażona została w docelową, dwuzakresową głowicę samonaprowadzania 9E410 z głęboko chłodzonym układem detektorów, opracowaną w leningradzkim LOMO. Podaje się, że jej parametry ośmiokrotnie przewyższają głowicę Strzały 2M, dwukrotnie Igły-1. W porównaniu z układem naprowadzania Igły-1 9E410 zapewnia znacznie większe możliwości zwalczania celów na kursach spotkaniowych, co umożliwia ich zniszczenie jeszcze przed przeprowadzeniem przez nie ataku, ale przede wszystkim umożliwia selekcję celu na tle zakłóceń tak pirotechnicznych pułapek termicznych, jak i błysków promienników mikrofalowych. Podczas prób uzyskano prawdopodobieństwo zniszczenia zbliżającego się celu pierwszą rakietą wynoszące 0,31 (cel oddalający się 0,24) przy odpalaniu przez cel co najmniej 6 pułapek termicznych w interwale 0,3 sekundy, ich łączna moc przewyższała termiczną emisję celu sześciokrotnie. Układy logiczne głowicy umożliwiają także przeniesienie punktu trafienia rakiety z okolic dysz na środek celu, co w dużym stopniu zwiększa efekt wybuchu głowicy rakiety. Zmiana głowica wymusiła także pewne modyfikacje bloku sterowania rakietą.



Zmiany dotknęły także aerodynamikę rakiety zmniejszający opór aerodynamiczny stożkowy grot podtrzymywany trzema prętami został zastąpiony kilkucentymetrowym, pojedynczym grotem swego rodzaju „igłą” mocowanym centralnie do głowicy naprowadzania. Kolejną modyfikacją jest także wprowadzenie planszetu 1L110, prezentującego sytuację powie­trzną w promieniu 12,5 km na innego typu wskaźniku niż w 1L15-1. Informacja o sytuacji może być przekazywana drogą przewodową do wskaźników zamontowanych bezpośrednio na wyrzutniach.

Dane taktyczno-techniczne przenośnych przeciwlotniczych zestawów rakietowych rodziny Igła

Nazwa systemu
Igła 1
Igła
Grom 1*

Oznaczenie systemu
9K310
9K38


Oznaczenie kontenera startowego
9P322
9P39

Oznaczenie mechanizmu startowego
9P519
9P516-1
MS Grom

Oznaczenie rakiety
9M313
9M39

Rok wprowadzenia do uzbrojenia
1981
1983
1995

Masa w poi. bojowym [kg]
17,95
17,9
16,5

Masa rakiety [kg]
10,8
10,8
10,5

Masa głowicy bój. [kg]
1,17
1,17
1,27

Długość rakiety [mm]
1673
1638
1648

Średnica rakiety [mm]
72
72
72

Długość wyrzutni [mm]
1700
1708
ok.1700

Średnia prędkość rakiety [m/s]
600
600
650

Strefa rażenia [m]
- odległość
500-5200
500-5200
400-5200

- wysokość
10-2500
10-2500
10-3500

Prędkość celu [m/s]
- oddalającego się
320
320
320

- zbliżającego się
360
360
400

Prawdopodobieństwo

zniszczenia celu 1 rakietą z tylnej półsfery
- bez zakłóceń
0,44-0,59
0,45-0,63
>0,6

- z zakłóceniami
<0,1
0,31
0,4