W XIX wieku jednym z obszarów hiszpańskiej ekspansji kolonialnej była północna część Maroka, Góry Riffu. Mieszkańcy tych ziem nie chcieli zaakceptować hiszpańskiego panowania. Rozpoczęli walkę o każdą miejscowość, nieraz kontratakując, zadając ciężkie straty i zmuszając do odwrotu Hiszpanów. W Hiszpanii konflikt marokański nie cieszył się popularnością w społeczeństwie. W ministerstwie wojny zaczęto myśleć o utworzeniu specjalnej formacji składającej się z cudzoziemców.
Hiszpańska Legia Cudzoziemska (wówczas jeszcze Tercio de Extranjeures) powstała na mocy dekretu króla z 28 stycznia 1920 roku. Jej pomysłodawcą był m.in. pułkownik Jose Millan-Astray (1879-1954), weteran wojen kolonialnych w Afryce Północnej, a w jej formowaniu pomagał mu jego bliski kolega Francisco Franco. Przy tworzeniu tej formacji korzystał z doświadczeń francuskiej Legii Cudzoziemskiej. Był on także pierwszym dowódcą Legii w latach 1920-23, jak i również autorem dewizy nowej formacji, która do dziś brzmi: "Viva la muerte!" - Niech żyje śmierć! Jeszcze pod koniec 1919 roku członkowie specjalnie powołanej komisji, mającej na celu przygotowanie podstaw do utworzenia Legii, udali się do Algierii, aby tam na miejscu zapoznać się z organizacją francuskiej Legii Cudzoziemskiej. Bardzo szybko powstały trzy bandery (banderas=bataliony), stanowiące jako całość pułk (tercio). Każda bandera dzieliła się na 3 kompanie: 2 strzeleckie i jedną karabinów maszynowych. Zasady kodeksu legionisty opracowane przez Jose Millana-Astraya były inspirowane zwyczajami istniejącej już wtedy od 90 lat francuskiej Legii Cudzoziemskiej, tradycją hiszpańską i co ciekawe, także inspirowane były samurajskim kodeksem Bushido.
Formację hiszpańską od francuskiej przede wszystkim różniło to, że do Tercio de Extranjeures znacznie trudniej było się dostać, a to za sprawą bardzo ostrego kryterium doboru kandydatów. Poza tym jednym z warunków było to, że kandydat musiał być katolikiem. W konsekwencji tego warunku większość kandydatów, którzy się zgłaszali to byli Hiszpanie i Portugalczycy.
Już 7 stycznia 1921 roku pierwszą bitwę stoczyli żołnierze-legioniści z 6 kompanii II Bandery. Walki w Maroku, gdzie Hiszpanów mocno wspierali francuscy legioniści trwały 8 lat. Najważniejsze bitwy tego okresu to: Afrau, Ambar, Texuda i Tizzi-Asa. Ale decydującą bitwą kampanii marokańskiej była stoczona w 1925 roku bitwa pod Alhucemas. Straty w Maroku wyniosły 1316 zabitych, ale inne źródła podają, że zginęło 1987 legionistów hiszpańskich, w tym 116 oficerów. Podczas konfliktu w Maroku, który trwał do 1928 roku, liczba bander wzrosła do ośmiu, ponadto utworzono szwadron kawalerii. Kiedy w kwietniu 1931 roku proklamowano w Hiszpanii II republikę, nowe władze nie mając zaufania do wojsk stacjonujących w koloniach zdecydowały o rozwiązaniu po jednej kompanii w każdej z bander. W 1933 rozwiązano 7. i 8. Banderę, a także szwadron kawalerii. Pozostałe banderas podzielono na dwa legiony: 1. Legion Taulina (stacjonujący w Melilli) i 2. Legion Riffen (garnizon Ceuta). W rok później przypomniano sobie o tej formacji. Nowe władze wysłały w październiku 1934 roku 3., 5. i 6. Banderę do Asturii, gdzie legioniści krwawo (ponad tysiąc zabitych) stłumili strajk górników.

W 1936 roku gen. Francisco Franco (dowódca Legii w latach 1923-27) zbuntował się przeciwko rządowi republiki. Wybuchła wojna domowa. Osiemnastotysięczna Legia stanęła po stronie swojego byłego dowódcy, stanowiąc główny element sił nacjonalistów. Z Maroka legionistów przerzucono do Hiszpanii drogą morską i lotniczą, korzystając z udostępnionych przez III Rzeszę samolotów transportowych (27 lipca Niemcy utworzyły most powietrzny). Wojna domowa przyczyniła się do tego, że Legia rozrosła się do aż 18 bander wyposażonych w nowoczesną broń, moździeże i broń przeciwpancerną. W 1937 roku formacja oficjalnie została przemianowana na hiszpańską Legię Cudzoziemską. Oddziały Legii walczyły we wszystkich większych bitwach wojny domowej. Walczyli m.in. pod Jaramą Bajadoz, nad Ebro i w bitwie o Madryt, gdzie walczyli przeciwko żołnierzom brygad międzynarodowych, a więc swoimi odpowiednikami. Po wojnie w Hiszpanii w Legii znów nastąpiły redukcje - rozwiązano sześć bander, a nazwa tercio tym razem zaczęła oznaczać jednostkę szczebla pułkowego. Powstały łącznie 3 tercios, które skierowano do kolonii afrykańskich (Maroko). W roku 1943 te trzy jednostki otrzymały patronów: Gran Capitan, Duque de Alba i Juan de Asturia. W 1950 roku utworzono czwarte i ostatnie tercio, a jego patronem został Alejandro Farnesio.
W 1956 roku do walki z narastającym ruchem niepodległościowym w Afryce Północno-Zachodniej, który objął swoim zasięgiem także hiszpańskie posiadłości, zostaje skierowana XII Bandera, sformowana z kompanii wydzielonych z każdych czterech tercio. W 1957 roku do walki z partyzantami w Afryce Zachodniej (obecna Sahara Zachodnia) i w regionie Ifni ruszają kolejne trzy bandery. Wkrótce zapada decyzja, aby przegrupować na Saharę całe 3. i 4. Tercio. Zyskały one przy tym miano Tercio Saharianos. Każda z tych tercio składała się z dwóch bander piechoty, grupy kawalerii pancernej (Grupo Ligero Sahario) i baterii artylerii.

W roku 1961 Maroko zdołało zrzucić obcy protektorat, ale Hiszpania zachowała w Afryce Północnej enklawy nadmorskie, gdzie utworzono garnizony Legii. W Ceucie rozlokowano 1. Tercio, w Melilli 2. Tercio, a w rejonie Ifni stacjonowała samodzielna XIII Bandera. Tą jednostkę rozformowano w momencie przekazania tego rejonu pod panowanie Maroka. Garnizony w Ceucie i Melilli, dwóch chrześcijańskich miastach, zapewniały kontrolę nad Gibraltarem. Do 1976 roku Legia działała jeszcze na terenie Sahary Hiszpańskiej. Wycofywane z Afryki jednostki Legii rozlokowano na Wyspach Kanaryjskich w Fuerteventura (3. Tercio), a 4. Tercio rozformowano. 3. Tercio składało się z dwóch bander piechoty, kompanii dowodzenia i rozwiązanej w 1989 roku Grupy Lekiej Kawalerii GLC (powstała z Grupos Ligeros Saharianos). Reaktywowany w 1981 roku 4. Tercio rozmieszczono w Rondzie, ok. 150 km od Gibraltaru jako jednostkę pomocniczą. W jej skład wchodzi batalion szkolny, batalion zapasowy, Szkoła Dowódców (AFML - przeniesiona w 1987 roku do Malagi [wraz z Kwaterą Główną Legii SLEG], zlikwidowana ostatecznie w 1989 roku) oraz Unidas Operaciones Especial Legion - Oddział Legii do Operacji Specjalnych. Ten pododdział wywodzi się z batalionu spadochronowego Legii sformowanego w 1961 roku (Caballeros Legionares Paracaidistas), a w 1987 roku przekształcono go w trzykompanijny batalion do zadań specjalnych BOEL, będący obecnie jednostką szybkiego reagowania i jedyną jednostką hiszpańskiej armii przygotowaną do działań ofensywnych poza granicami Hiszpanii. W 1987 roku tercios stacjonujące w Afryce Północnej musiały zlikwidować po jednej banderze. Dwie inne przekształcono w jednostki zmechanizowane wyposażone w kołowe transportery BMR. Banderę szkolną przekształcono w jednostkę piechoty lekkiej, przygotowaną do działań aeromobilnych. Śmierć generała Franco miała być początkiem końca Legii. Jej istnienie dla demokratycznych władz Hiszpanii była sporym problemem politycznym, a to ze względu na silny kult generała Franco, byłego dowódcy Legii. Zdecydowano jednak, że Legia pozostanie. Zmieni jedynie swój charakter, gdyż zakazano zaciągu cudzoziemców do tej formacji. Hiszpania nie chciała się pozbyć doskonale wyszkolonej jednostki, będącej elitą jej armii. Obecnie liczba cudzoziemców w 6,5-tysięcznej Hiszpańskiej Legii Cudzoziemskiej oceniana jest na 5%. Są to głównie legioniści, którzy kończą swoje kontrakty, lub ci którym ze względu na umiejętności i doświadczenie przedłużono kontrakt. Dla nich jedyną ojczyzną jest i będzie zawsze Legia. Decyzja o pozostawieniu Legii po kilkunastu latach okazała się całkowicie słuszna. W 1996 roku spośród żołnierzy 3. i 4. Tercio utworzono brygadę lekkiej piechoty z garnizonem w Almeria (Brigada Legionaria Rey Alfonso XIII). Tym samym w skład Legii weszła część jednostek rozwiązanej XXIII Brygady Piechoty Zmotoryzowanej. Obecnie brygada ta wchodzi w skład hiszpańskich sił szybkiego reagowania, które są częścią Sojuszniczego Korpusu Szybkiego Reagowania NATO. Hiszpańscy legioniści, podobnie jak francuscy, brali udział w wielu misjach pokojowych m.in. w Bośni i Albanii. Pozostałe tercios Legii nadal stacjonują w garnizonach w Ceucie i Melilli.

Żołnierze
Obecnie, mimo że Legia nie jest już właściwie cudzoziemska, nadal zachowuje swój bardzo elitarny charakter. Zaciągnąć się do niej może tylko obywatel hiszpański (do służb pomocniczych przyjmowane są obecnie także kobiety), pełnoletni w wieku do 26 lat, który przeszedł pomyślnie wszystkie badania lekarskie oraz testy psychologiczne i fizyczne. Testy fizyczne obejmują m.in. bieg na 50 metrów w czasie nie dłuższym niż 8,6 sekundy, bieg na 1000 metrów w czasie do 4,5 minuty. Po zakwalifikowaniu kandydat podpisuje wstępny kontrakt. W przypadku służby w Hiszpanii trwa on 2 lata, w enklawach afrykańskich trwa 18 miesięcy. Służbę można przedłużyć o następne 12, 18 lub 24 miesiące. Maksymalny czas służby dla szeregowego legionisty wynosi 10 lat. Legioniści do munduru polowego noszą zielone berety, przysługujące w Hiszpanii tylko komandosom. Legioniści z BOEL to żołnierze, którzy w przypadku konfliktu jako pierwsi wejdą do walki. W ramach batalionu BOEL funkcjonuje także pododdział antyterrorystyczny szkolony przez GSG-9. Standartowe wyposażenie legionistów to najnowsze karabinki i rkm 5,56 mm CETME. Jednostki Legii wyposażone są także w automatyczne granatniki SB, hełmy kevlarowe i transportery ENASA z szybkostrzelnymi działkami 25mm i działem 90 mm.

Wzorem dla legionistów pozostał generał Franco. Nie jako polityk, ale jako żołnierz i dowódca Legii. Franco budował Legię swoją młodością, Legia budowała jego. Historia mówi, że gen. Franco odszedł z tego świata dokładnie tak jak sobie zaplanował - 36 latach dyktatorskich rządów, które zostawiły 100 tysięcy trupów. Kiedy po raz ostatni zwołał zebranie gabinetu, siedział wyprostowany na swoim fotelu. Pod koszulą miał ukrytą sondę, która zarejestrowała zawał mieśnia sercowego i pokazała go na monitorze w pokoju obok, gdzie już czekali lekarze-kardiolodzy. Dopiero po wyjściu ostatniego ministra, gen. Franco stracił przytomność. Umierał przez cztery tygodnie. Na łożu śmierci, jesienią 1975 roku codziennie jako pierwszą musiał znać odpowiedź na pytanie: "Jak idzie moim chłopakom na Saharze?" Na krótko przed śmiercią odzyskał przytomność i powiedział: "Nie wiedziałem, że umiera się tak ciężko..."
Nadane Legii przez gen. Franco przywileje obowiązują do dziś. Żołd wielokrotnie wyższy niż w regularnej armii, a legioniści mogą mieć swoje koszule rozpięte prawie do pępka, pokazując nagi tors. Mogą też nosić zarost.
Dyscyplina w Legii jest wysoko notowana. Brawurowa rutyna przeplata się z ogromną karnością. Popisowe ćwiczenie to skok w oporządzeniu nad postawionymi pionowo karabinami z nałożonymi bagnetami...



Jednostki Hiszpańskiej Legii Cudzoziemskiej
Kwatera Główna (Malaga) - sztab i kompania dowodzenia.

1. Tercio Gran Capitan (Melilla) - kompania dowodzenia, kompania przeciwpancerna (samochody Nissan Patrol z ppk Milan) oraz I Bandera Zmechanizowana (transportery BMR) i II Bandera Zmotoryzowana (samochody Land Rover i Nissan Patrol). Łącznie 1800 legionistów.

2. Tercio Duque de Alba (Ceuta) - kompania dowodzenia, kompania ppanc, IV Bandera Zmotoryzowana i V Bandera Zmechanizowana. Łącznie 1800 legionistów.

3. Tercio Juan de Asturia (Almeria) - kompania dowodzenia, VII i VIII Bandera Piechoty Lekkiej (transportery BMR). Łącznie 1600 legionistów.

4. Tercio Alejandro Fernesio (Ronda) - kompania dowodzenia, X Bandera Piechoty Lekkiej (aeromobilna) i XIX Bandera Operacji Specjalnych (BOEL). Około 1300 legionistów.

Brigada Legionaria Rey Alfonso XIII (Almeria) - dowództwo, trzy bandery piechoty lekkiej (z Tercios 3. i 4.), batalion artylerii (18 armat 105 mm), batalion logistyczny, bateria przeciwlotnicza, kompania przeciwpancerna, pluton łączności, pluton saperów oraz orkiestra reprezentacyjna Legii. Łącznie 4040 ludzi.