Słownik bunkry, fortyfikacje

	Ambrazura - Otwór w ścianie lub sklepieniu obiektu fortyfikacyjnego, kopuły pancernej itp. służący do prowadzenia ognia z broni palnej ręcznej, dział itp. Patrz także: strzelnica.
	Artyleria - Forteczna Artyleria będąca na uzbrojeniu zamków, miast ufortyfikowanych i twierdz. Po I wojnie światowej artyleria umieszczona w stałych obiektach fortyfikacyjnych rejonów umocnionych.
	Cytadela - dawniej samodzielna, mała twierdza panująca nad miastem, mająca utrzymywać je w posłuszeństwie oraz stanowić obronę i miejsce schronienia dla mieszkańców; usytuowana zwykle w najwyżej położonym punkcie, panującym nad terenem i oddzielona pasem wolnej przestrzeni, tzw. esplanadą, mająca na celu zabezpieczenie przed skryty przejściem nieprzyjaciela. Wewnątrz cytadeli znajdowały się koszary, magazyny szpital, pomieszczenia komendanta itp. W twierdzach fortowych XIX i XX wieku cytadele straciły dawne znaczenie, schodząc do roli śródszańca, z którym niekiedy błędnie utożsamiane.
	Bastion - dzieło fortyfikacyjne, zbudowane na planie pięcioboku, usytuowane na załamaniach obwałowania twierdzy, wysunięta przed jaj front, przeznaczone do walki bliskiej (osłona ogniem bocznym frontu bastionowego) oraz do walki dalekiej (prowadzenie ognia czołowego na przedpole). Bastiony budowane były z wału lub nasypu ziemnego, wzmocnione od strony rowu murem oporowym. Bok zwrócony na zewnątrz nosił nazwę czoła, a zwrócony ku kurtynie - barku, natomiast szyja łączyła bastion z wnętrzem twierdzy. Kąt zawarty między czołami nazywano szpicem, a jego dwudzielną - kapitalią. Bastiony znane były już w starożytności, lecz wykorzystywanie ich jako elementów systemu fortyfikacyjnego zapoczątkowano we Włoszech, w drugiej połowie XV wieku (Mariono di Jacopa), a następnie rozwinięto w Holandii (Adam Freytag) i we Francji (Sebastian le Prestre de Vauban). Z czasem bastiony uległy różnym modyfikacją, polegającym na: zaostrzeniu szpica w celu zmniejszenia skuteczności ognia przeciwnika, budowie nadszańców, obniżeniu stanowisk ogniowych dział flankujących kurtynę i osłonięciu tych dział orilionem, później budowano samodzielne, wyodrębnione z narysu, tzw. bastiony wydzielone. W Polsce fortyfikacje bastionowe pojawiły się w drugiej połowie XVI wieku i otaczano nimi siedziby magnatów, tworząc tzw. Zamki bastionowe, a także stanowiły obwarowania miast lub klasztorów.
	Bariera Przeciwpancerna - Zapora inżynieryjna, budowana na kierunkach spodziewanego ruchu czołgów i transporterów opancerzonych nieprzyjaciela. Stosuje się dwa typy: przeciw wieżowe i pełne. Bariery przeciwpancerne, przeciw wieżowe buduje się na skraju i w głębi rzadkich lasów lub na drogach leśnych i w osiedlach jako ściany z okrąglaków i kamieni. Bariery przeciwpancerne w postaci ścian mogą mieć inne ujęcie tego samego obiektu strzelnice do prowadzenia ognia czołowego.
	Bark - Boczna część dzieła fortyfikacyjnego.
	Barykada - Zapora przeciwpancerna i przeciw piechocie stosowana głownie w obronie miast i osiedli. B. buduje się ze ciętych drzew, okrąglaków, stalowych belek, kamieni, wozów etc., wykonują c w niej otwory strzelnicze. B. stosuje się najczęściej w celu zamknięcia ulic w miastach o zwartej zabudowie. B. zaliczane są do obiektów fortyfikacyjnych.
	Blokhauz - 1. W dawnej fortyfikacji budowla drewniano - ziemna wewnątrz polowego dzieła fortyfikacyjnego pełniąca rolę schronu bojowego i stanowił ostatni ośrodek oporu dla obrońców. 2.W niektórych szkołach fortyfikacyjnych fortyfikacji rozproszonej typu schronowego tym terminem określano schrony bojowe przystosowane do prowadzenia ognia okrężnego.
	Bunkier - 1.Nieprawidłowa, potoczna nazwa żelbetowego obiektu fortyfikacyjnego, 2.Zbiornik materiałów sypkich lub kawałkowanych służący do ich krótkotrwałego przechowywania.
	Czoło - Ściana dzieła fortyfikacyjnego zwrócona do nieprzyjaciela np. czoło reduty.
	DOT DOT - (ros. dołgowieriemnaja ogniowaja toczka), w sowieckiej szkole fortyfikacyjnej terminem tym określano ogólnie wszystkie stałe obiekty ogniowe (schrony bojowe). W żargonie wojskowym stosowany jest także termin "toczka"(punkt, w domyśle ogniowy).
	DOT4 - Sowiecki forteczny (ambrazurowy) zestaw przeciwpancerny. Na DOT4 składały się: 45 mm armata przeciwpancerna typu 20K o zmienionej w stosunku do pierwowzoru kołysce, sprzężona z 7,62 mm ciężkim karabinem maszynowym początkowo systemu Silina, później stosowano model wz. 1939 DS. Całość jest zamocowana na specjalnej lawecie i umieszczona w pancerzu tzw. skrzyniowym. Zestaw ten stanowił główne uzbrojenie ponad 40 % schronów bojowych powstałych w ramach budowy umocnień Linii Mołotowa.
	Drut Kolczasty - Specjalny rodzaj drutu stosowany do urządzania zapór przeciw piechocie zwanych także zaporami drutowymi oraz do celów ogrodzeniowych. Zazwyczaj wyróżnia się druty I i II żyłowe.
	Działobitnia - Stanowisko ogniowe baterii lub pojedynczego działa, składające się z odpowiednio przygotowanej płaszczyzny -platformy na działa lub działo, oraz rozbudowanych schronów dla obsługi, a także nisz służących do przechowywania amunicji.
	Dzieło Fortyfikacyjne - Pojedyncza budowla lub zespół budowli fortyfikacyjnych przeznaczonych do wykonania jednego określonego zadania. W fortyfikacji najnowszej termin ten bywa zastępowany przez terminy: obiekt fortyfikacyjny, punkt oporu oraz węzeł obrony.
	DZOT - W radzieckiej szkole fortyfikacyjnej zakryty ogniowy schron drewniano-ziemny wykonywany w warunkach fortyfikacyjnej rozbudowy terenu. Uzbrojenie takich obiektów stanowiły najczęściej środki ogniowe piechoty (ręczne karabiny maszynowe, ciężkie karabiny maszynowe, rusznice ppanc). DZOT-y wykonywane są z materiałów typowych dla fortyfikacji polowej (ziemia, piasek ,drewno, kamienie itp) niekiedy uzupełniane przez elementy żelbetowe wykonywane na miejscu lub prefabrykowane oraz przez elementy stalowe.
	Flanka - 1.W fortyfikacji nowożytnej boczna część dzieła fortyfikacyjnego obecnie zastępowane terminem bark, 2.Skrzydło ugrupowania bojowego, obecnie zastępowany terminem skrzydło
	Flankowanie - W sztuce fortyfikacyjnej zasada konieczności wzajemnego powiązania ogniowego wzniesionych dzieł fortyfikacyjnych jak również poszczególnych elementów tych dzieł np. sąsiednich obiektów fortyfikacyjnych dla ciężkiej broni maszynowej na pozycji obrony.
	Fort (wł.) – fortyfikacja (budowla obronna) polowa lub stała, budowana od XVII do początków XX w., przystosowana do obrony okrężnej. Zasadniczo forty grupowane były w zespoły zwane twierdzami fortowymi, w szczególnych wypadkach budowano pojedyncze forty, tzw. detaszowane (wydzielone).Na obszarze Polski znajduje się wiele twierdz fortowych, budowanych w różnych okresach i przez różne państwa i wojska. Typowymi twierdzami fortowymi są: Twierdza Kołobrzeg – twierdza pruska (niemiecka), nadbrzeżna Twierdza Kostrzyn – twierdza pruska (niemiecka) Twierdza Kraków – twierdza austriacka Twierdza Modlin – twierdza rosyjska Twierdza Osowiec – twierdza rosyjska Twierdza Poznań – twierdza pruska (niemiecka) Twierdza Przemyśl – twierdza austriacka Twierdza Toruń – twierdza pruska (niemiecka) Twierdza Warszawa – twierdza rosyjska Twierdza Świnoujście – twierdza pruska (niemiecka), nadbrzeżna Ponadto na terenie Polski istnieją przykłady fortów samodzielnych, broniących górskich przełęczy czy przepraw przez rzeki.
	Fortyfikacja - 1.W znaczeniu ogólnym - zespół obiektów fortyfikacyjnych, 2.Dziedzina inżynierii wojskowej, zajmująca się się opracowaniem konstrukcji obiektów fortyfikacyjnych oraz koncepcją ich wykorzystania w działaniach bojowych wojsk na obszarze kraju. Celem fortyfikacji jest zapewnienie pomyślnych działań bojowych własnych sił zbrojonych, należytego funkcjonowania ważnych ośrodków zaplecza kraju przez zwiększenie ich odporności na działanie środków rażenia nieprzyjaciela oraz utrudnienie jego działań bojowych. W zależności od stopnia skomplikowania konstrukcji i ważności obiektu fortyfikacyjnego fortyfikację dzielimy na: fortyfikację polową i fortyfikację stałą.
	Fortyfikacja Polowa - Dziedzina fortyfikacji traktująca o środkach i sposobach umacniania terenu w procesie bezpośredniego przygotowania i prowadzenia walki. Wszystkie stosunkowo proste elementy fortyfikacji polowej wykonuje się zasadniczo sprzętem etatowym i siłami wojsk polowych. Podstawowym materiałem budowlanym w fortyfikacji polowej jest ziemia, drewno, kamień oraz prefabrykowane elementy żelbetowe i stalowe. Czas budowy waha się od kilku godzin do kilku dni. Podstawowymi elementami fortyfikacji polowej są okopy, transzeje oraz schrony drewniano - ziemne.
	Fortyfikacja Stała - Dziedzina fortyfikacji traktująca o sposobach i środkach fortyfikacyjnego przygotowania granic i terytorium kraju do zadań operacyjno - strategicznych przewidywanych na czas wojny. Podstawowymi elementami fortyfikacji starej są wytrzymałe średnie lub ciężkie obiekty fortyfikacyjne wykonane z żelbetu i stali budowane zasadniczo w okresie pokoju. Do zadań fortyfikacji stałej należy przygotowanie fortyfikacyjne rejonów przygranicznych i ważnych regionów kraju.
	Fortyfikacja półstała - obiekty fortyfikacyjne, wykonywane z materiałów podręcznych oraz trwałych, szczególnie z elementów prefabrykowanych. Stanowi typ pośredni między fortyfikacją polową, a fortyfikacją stałą. Stosowana jest w przypadku gdy dysponuje się czasem dłuższym do tygodnia, lecz nie większym niż kilka miesięcy. W niektórych krajach dodatkowym kryteriom dla obiektów fortyfikacji półstałej jest wykonywanie ich przez wojska inżynieryjne, podczas gdy obiekty fortyfikacji polowej wykonują poszczególne wojska dla siebie, a obiekty fortyfikacji stałej budowane są przez wyspecjalizowane przedsiębiorstwa budowlane. Pojęcie fortyfikacji półstałej pojawiło się w drugiej połowie XIX wieku i używane jest do dziś w niektórych krajach.
	Fortyfikacyjna Rozbudowa Terenu - Fortyfikacyjne przygotowanie pola walki polegające na wykonaniu w określonym rejonie, pasie lub strefie systemu budowli i urządzeń obronnych i ochronnych takich jak okopy, transzeje, stanowiska ogniowe, stanowiska dowodzenia, oraz wszelkiego rodzaju zapór fortyfikacyjnych.
	Fossebreja - (przedwał) w fortyfikacji bastionowej przestrzeń miedzy skarpą rowu a skarpa wału, służyła jako droga frontowa.
	Fugas - 1.Rodzaj prowizorycznej miny, wykonywanej na miejscu walki z materiałów wybuchowych, pocisków artyleryjskich lub bomb lotniczych. Zakopany w ziemi ładunek (niekiedy przysypany kamieniami dla zwiększenia efektu rażenia) wybucha pod wpływem nacisku lub przez odpalenie z odległości, 2.Zbiornik z blachy lub masy plastycznej zawierający środki trujące oraz ładunek wybuchowy nazywany często fugasem chemicznym. Fugasy takie ustawiane w ternie mogą tworzyć samodzielne pola fugasów bądź wzmacniać zapory inżynieryjne. Wysadza się je w odpowiednim czasie celem rażenia wojsk nieprzyjaciela, skażenia terenu na drogach jego posuwania się lub skażenia zapór inżynieryjnych utrudniając tym samym ich zdobycie.
	Galeria bojowa - w fortach zakryte stanowiska bojowe dla strzelców, zabezpieczone odpowiednią konstrukcją przed skutkami ognia przeciwnika; ma kształt obudowanego chodnika ze strzelnicami. Galerie bojową wykonywano często w przeciwskarpie i łączono z wnętrzem fortu za pomocą poterny; miały na celu przeciwszturmową obronę rowu fortu.
	Izba Bojowa - Pomieszczenie w zakrytym ogniowym obiekcie fortyfikacyjnym posiadające otwór strzelniczy, pozwalające na dogodne i stosunkowo bezpieczne prowadzenie ognia z określonego środka lub środków ogniowych. Wymiary izby bojowej muszą być tak dobrane aby obsługa danego środka ogniowego mogła odbywać się płynnie i bezproblemowo. Na wyposażeniu powinny się znaleźć: podręczny zapas amunicji, podstawowe narzędzia rusznikarskie, środki łączności zapewniające sprawną komunikację z resztą obiektu itp. Ważne jest także zapewnienie odpowiednio wydajnej wentylacji celem odprowadzenia toksycznych gazów prochowych.
	Izba Załogi - Pomieszczenie w zakrytym ogniowym (rzadziej biernym ) obiekcie fortyfikacyjnym przeznaczone dla obsług środków ogniowych celem zapewnienia im wypoczynku w czasie przerwy w wykonywaniu zadań ogniowych bez konieczności oddalania się od izb bojowych. Izby pogotowia sytuowane są zazwyczaj w bezpośrednim sąsiedztwie izb bojowych, posiadają podstawowe sprzęty służące odpoczynkowi obsad (np. ławki, stołki, piecyk itp.)
	Jeż Kolczasty - Przenośna zapora przeciw piechocie, używana do zamykania przejść w pasach zapór fortyfikacyjnych oraz wzmacniania innych zapór inżynieryjnych i przeszkód naturalnych. Składa się ze szkieletu utworzonego z trzech połączonych ze sobą na krzyż wzajemnie prostopadłych kołków, oplecionych drutem kolczastym.
	Jeż Stalowy - Przenośna konstrukcja stalowa, w postaci trzech kątowników połączonych ze sobą w środku ich długości nitami "na krzyż", używana do budowy zapór przeciwpancernych, do zamykania przejść w innego rodzaju zaporach inżynieryjnych oraz wzmocnienia przeszkód naturalnych.
	Jeż Żelbetowy - Przewoźna konstrukcja żelbetowa, używana do budowy zapór przeciwpancernych, wzmacniania przeszkód naturalnych rzadziej do zamykania przejść w innych rodzajach zapór inżynieryjnych. Jeż żelbetowy jest zbudowany z trzech belek żelbetowych połączonych koncentrycznie wzdłuż jednej krawędzi w ten sposób że tworzą swego rodzaju kozioł wsparty trzema belkami o podłoże.
	Kaponiera - Zakryty ogniowy obiekt fortyfikacyjny (stanowisko ogniowe zakryte) o konstrukcji żelbetowej rzadziej betonowe lub drewniano-ziemnej do prowadzenia ognia skrzydłowego (ognia flankującego patrz: flankowanie) lub skośnego w dwóch przeciwległych kierunkach.
	Kopuła Pancerna - Fortyfikacyjna konstrukcja pancerna w kształcie dzwonu, półkuli rzadziej graniastosłupa wyposażona w otwory strzelnicze i obserwacyjne. W fortyfikacji stałej stanowi element ogniowy lub obserwacyjny obiektu bojowego wbudowany w jego strop. Występują w licznych odmianach i wariantach takich jak półkopuła pancerna czy też kopuła pogrążona. Najczęściej spotykane są kopuły pancerne dla broni maszynowej oraz kopuły obserwacyjne.
	Kopuła Pogrążona - Fortyfikacyjna konstrukcja pancerna w kształcie walca lub ciętego stożka całkowicie pogrążona w stropie obiektu fortyfikacyjnego. Kopuła pogrążona stanowi pancerną osłonę stanowisk moździerzy, haubic lub uzbrojenia specjalnego (np. miotacze płomienia).
	Kozioł Kolczasty - Przenośna zapora przeciw piechocie, używana do pospiesznego umacniania terenu w styczności z nieprzyjacielem, stosowana warunkach utrudniających wbicie kołków (błoto, skały, zamarznięta ziemia). Kozioł kolczasty służy także do blokowania (barykadowania) brodów i przejść. Wykonuje się go łącząc żerdzią poziomą 2 - 3 krzyżaki zbite z drewnianych kołków. Powstały szkielet oplata się drutem kolczastym.
	L-17 /Ł-17 - forteczny zestaw artyleryjski standaryzowany jako (76mm armata czołgowa Ł -11 wz. 1938/1939 na lawecie fortecznej wz. 1939). Powstał w KB Zakładów Kirowa.Przeznaczony do niszczenia celów pancernych oraz siły żywej na międzypolach i przedpolach punktu oporu. Zestaw znajdował się na wyposażeniu głównie półkaponier artyleryjskich oraz w znacznie rzadziej spotykanych schronach do ognia czołowego. Maksymalna donośność zestawu wynosiła 8500m, kąt ostrzału -12°/+15° w pionie i 30° w poziomie, szybkostrzelność 25strz./min.
	Linia Alberta - Belgijska linia fortyfikacyjna przebiegają ca wzdłuż Kanału Alberta osłaniają ca centrum kraju przed agresją od północnego - wschodu. L.A była realizowana w latach 1936 - 1940. W ramach prac fortyfikacyjnych utworzono pas obrony o długości około 130 km., składający się z 120 stałych obiektów fortyfikacyjnych uzbrojonych w broń maszynową i działa. L.A stanowiła główną pozycję obrony Armii Belgijskiej w czasie walk w maju 1940 r. Linia Alberta została przełamana w dniach 10 - 13 V 1940r. przez pododdziały Niemieckiej 6 A. (marsz. Raichenau).
	Linia Deladiera - Nieprawidłowa nazwa (wprowadzona przez Niemiecką propagandę) francuskiej linii fortyfikacyjnej określanej oficjalnie jako "Nowa Linia" przebiegającej wzdłuż granicy z Belgią. "Nowa Linia" była realizowana począwszy od roku 1937 - aż do chwili wybuchu wojny z Niemcami (V 1940 r.) jako przedłużenie umocnień Linii Maginota. N.L tworzyła pas obrony o długości 300 km (licząc wzdłuż linii frontu) składający się z 3 samodzielnych sektorów fortyfikacyjnych - Montmedy, Maubeuge, Escaut oraz 2 samodzielnych sektorów zaporowych - Ardeny, Flandria.
	Linia Fortyfikacyjna - System fortyfikacyjnej osłony granic państwowych, przyjęty w wyniku krytycznej oceny przyczyn kryzysu twierdz fortowych podczas I wojny światowej. Teoretycznie opracowany w latach 1914 -1928, następnie praktycznie realizowany aż do zakończenia II wojny światowej w postaci gigantycznych linii fortyfikacyjnych we Francji (Linia Maginota), Niemczech (Linia Zygfryda) czy też a ZSRR (Linia Mołotowa i Linia Stalina).
	Linia Gotów - Niemiecka linia fortyfikacyjna wzniesiona we Włoszech w latach 1943-44, osłaniająca dolinę Padu. L.G przecina równoleżnikowo Płw. Apeniński, przebiega od Pesaro nad M. Adriatyckim do Massy nad M. Liguryjskim. L.G opierała się na naturalnych przeszkodach w postaci rzeki Foglia oraz grzbietu Apeninu Toskańskiego.
	Linia Stalina - Kompleks Sowieckich umocnień granicznych budowany w latach 1929 - 1939 wzdłuż granicy z Rumunią Polską, Łotwą, Estonią i Finlandią. Podstawę linii umocnień stanowiły rejony umocnione chroniące najważniejsze kierunki strategiczne i operacyjne. Linia posiadała długość frontu rzędu 140 km i głębokość obrony ok. 40 km. Podstawowymi elementami fortyfikacyjnymi Linii Stalina były żelbetowe i betonowe schrony bojowe o zróżnicowanym uzbrojeniu i wyposażeniu.
	Martwe Pole - Część przedpola ogniowego obiektu fortyfikacyjnego znajdująca się w zasięgu jego uzbrojenia - karabinów, dział itp. lecz zasłonięta od ich ognia na skutek niekorzystnego ukształtowania terenu (złej lokalizacji obiektu).
	Maskowanie Imitacyjne - Metoda maskowania polegająca na upodobnieniu maskowanego obiektu do otaczającego tła.
	Maskowanie Kolorystyczne - Metoda maskowania polegająca na upodobnieniu maskowanego obiektu do otaczającego tła. Dzięki maskowaniu kolorystycznemu obiekty fortyfikacyjne mogą pozorować przedmioty lub budowle terenowe (np. sterty drewna, pryzmy ziemi czy zabudowania gospodarcze).
	Maskowanie Naturalne - Maskowanie polegające na umiejętnym wykorzystaniu ukształtowania i barwy terenu bez naruszania naturalnego wyglądu terenu.
	Materac Detonacyjny - Element konstrukcji obiektu fortyfikacyjnego służący do zabezpieczenia stropów, ścian lub fundamentów przed bezpośrednim działaniem pocisków artyleryjskich i bomb lotniczych.
	Mina - 1.Ładunek materiału wybuchowego wraz z urządzeniem zapalającym i zabezpieczającym, umieszczony w kadłubie (obudowie), często wodoszczelnym. Służy do niszczenia siły żywej nieprzyjaciela, jego sprzętu bojowego a także do burzenia budowli obronnych, 2.Podkop pod murem obronnym powodujący jego zawalenie, po wynalezieniu prochu odpalano w nim duże ładunki prochowe.
	Mina Przeciwpiechotna - Jeden z rodzajów min lądowych, których głównym przeznaczeniem jest zwalczanie siły żywej przeciwnika. Do najbardziej rozpowszechnionych min p. piechocie należą miny fugasowe (naciskowe) o działaniu natychmiastowym oraz odłamkowe (zazwyczaj naciągowe także o działaniu natychmiastowym).
	Mina Przeciwpancerna - Rodzaj miny lądowej przeznaczony do niszczenia lub unieruchamiania czołgów, dział pancernych, transporterów opancerzonych i innych wozów pancernych nieprzyjaciela. Miny przeciwpancerne posiadają silny ładunek wybuchowy zdolny przebijać kilkunastomilimetrowy pancerz (miny denne) lub zrywać gąsienice (miny p. gąsienicowe).
	Maska - w fortyfikacji przedłużenie czołowej ściany betonowego schronu bojowego, mające na celu - wraz z okapem - osłonięcie strzelnicy, znajdującej się w ścianie bocznej, przed obserwacją i ostrzałem ogniem bocznym nieprzyjaciela; podobna rolę spełniał orilion.
	Nadszaniec - wysoki wał wewnątrz dzieła fortyfikacyjnego, np. bastionu, budowany calem uzyskania dalekiego wglądu na przedpole i ustawienia dział; często stanowił przykrycie schronu; stanowisko ogniowe dział, budowane w czasie oblegania twierdzy, mające powstać z wału ziemnego, umocnionego drewnem.
	Obiekt Fortyfikacyjny - Budowla inżynieryjna zapewniająca efektywne prowadzenie ognia i walki oraz osłonę wojsk, sprzętu bojowego i urządzeń tyłowych przed środkami rażenia nieprzyjaciela. W zależności od przeznaczenia obiekty fortyfikacyjne dzielimy na: obiekty fortyfikacyjne ogniowe oraz obiekty fortyfikacyjne bierne. Obiekty fortyfikacyjne mogą być wykonane z różnych materiałów (ziemia, drewno, kamień, beton, żelbet). Zależnie od sposobu rozmieszczenia względem powierzchni ziemi rozróżnia się obiekty fortyfikacyjne wykopowe, podziemne, naziemne. Pod względem skuteczności ochrony obiekty fortyfikacyjne dzielimy na: zakryte (schrony) i odkryte (okopy). W zależności na stopień ochrony na: przeciwodłamkowe, lekkie, średnie, ciężkie.
	Obiekt - Budowla lub grupa budowli o charakterze inżynierskim o przewidzianych z góry powiązaniach funkcjonalnych. Przykładowo: kompleks koszarowy, budynek mieszkalny, most, stanowisko ogniowe działa.
	Obiekt Fortyfikacyjny Bierny - Obiekt fortyfikacyjny pozbawiony uzbrojenia.
	Obiekt Fortyfikacyjny Ciężki - Obiekt fortyfikacyjny o konstrukcji żelbetowej lub pancerno - żelbetowej o wytrzymałości obliczonej na kilkukrotne bezpośrednie trafienie pociskiem artyleryjskim dużego kalibru (210 - 305 mm) lub bombą lotniczą wagomiarze rzędu 500 kg.
	Obiekt Fortyfikacyjny Lekki - Obiekt fortyfikacyjny o konstrukcji żelbetowej rzadziej pancerno - żelbetowej o wytrzymałości obliczonej na kilkukrotne bezpośrednie trafienie pociskiem artyleryjskim o kalibrze rzędu 75 mm lub pociskiem ppanc. 20 - 50 mm.
	Obiekt Fortyfikacyjny Przeciwodłamkowy - Obiekt fortyfikacyjny chroniący przed przenikaniem do wnętrza obiektu pocisków z broni strzeleckiej i odłamków pocisków artyleryjskich.
	Obiekt Pozorny - Konstrukcja przypominająca wyglądem zewnętrznym oraz wszystkimi cechami rozpoznawczymi obiekt rzeczywisty.
	Ogień Artyleryjski - Jeden z podstawowych sposobów niszczenia wojsk, sprzętu i budowli fortyfikacyjnych przeciwnika, polegający na ich ostrzeliwaniu różnego rodzaju pociskami z dział i moździerzy. W przypadku niszczenia obiektów fortyfikacyjnych największe znaczenie ma ogień artyleryjski burzący (demontująco - burzącym) polegający na ostrzeliwaniu obiektów fortyfikacyjnych granatami burzącymi, czasami także pociskami półpancernymi lub pancernymi. Po doświadczeniach z walk z okresu I wojny światowej wprowadzono nowy wariant ognia burzącego wykonywany pociskami przeciwbetonowymi, przeciwpancernymi i burzącymi skierowany przeciwko ścianom pionowym i strzelnicom (kopułom i wieżom pancernym) a także stropom obiektów fortyfikacyjnych w celu ich zniszczenia. ogień ten realizowany jest w trzech odmianach: ogień na wprost - prowadzony z armat przeciwpancernych (także czołgowych) ze stosunkowo małych odległości (w początkowo 300 - 500 m, w schyłkowym okresie wojny 500 - 1000 m) kierowanym do pionowych elementów budowli fortyfikacyjnych (strzelnice, kopuły i wieże pancerne, ściany pionowe). ogień płasko-torowy - prowadzony z armat ze średnich dystansów (2000 - 4000 m) przy kącie podniesienia lufy do 20 stopni kierowany do ścian budowli fortyfikacyjnych ogień stromotorowy - prowadzony z haubic i moździerzy a także armat z dużych odległości (przekraczających 4000 m) przy kącie podniesienia lufy przekraczających 20 stopni kierowany na stropy czasem ściany budowli fortyfikacyjnych.
	Okop - Odkryty, ogniowy, obiekt fortyfikacyjny wykonany zwykle w postaci wykopu ziemnego przystosowanego do prowadzenia ognia. Rozróżnia się: o. pojedyncze (wykonane przez poszczególnych żołnierzy, do prowadzenia ognia z broni etatowej), dla pododdziału i dla środka ogniowego lub sprzętu bojowego (o. ckm, o. rkm, działa, czołgu itp.)
	Orilion - w nowożytnej fortyfikacji występy, tworzące przedłużenie czoła bastionu lub czołowej ściany schronu bojowego, mające chronić bark lub ścianę boczną schronu przez ogniem ukośnym; podobną rolę w betonowych schronach bojowych spełniała maska.
	Ośrodek oporu - zespół budowli fortyfikacyjnych typu stałego. Składa się z fortu, kilku baterii do ognia płaskotorowego i stromotorowego oraz ze stanowisk piechoty; otoczony wspólną zaporą, przeznaczony do obrony ważnych punktów terenowych. Ukształtował się w 1909 pod wpływem doświadczeń oblężenia Portu Artura. Głównym zadaniem ośrodka oporu była obrona bliska ogniem czołowym i bocznym; zajmował przestrzeń ok. 1x1 km; budowano go na terenie, gdzie sam fort nie mógł zapewnić obrony z powodu braku dostatecznej widoczności przedpola lub niemożności skutecznego flankowania międzypól.
	Pas Obrony - Pas terenu odpowiednio urządzony pod względem inżynieryjnym broniony przez określony związek taktyczny (brygada, dywizja).
	Pas Zapór - System różnego rodzaju zapór inżynieryjnych rozbudowanych wzdłuż frontu na pewną głębokość. Pas zapór zazwyczaj tworzą: zapory przeciw pancerne, oraz zapory przeciw piechocie. Wszystkie rodzaje zapór są ze sobą powiązane, wzajemnie się uzupełniają i stanowią jednolity system osłaniany ogniem broni maszynowej i artylerii. Rodzaj zapór, ich gęstość oraz nasycenie na poszczególnych kierunkach i odcinkach pasa zapór zależą każdorazowo od ważności kierunku lub odcinka, roli jaką one mają spełniać i od charakteru terenu.
	Pole Minowe - Zaminowany według odpowiedniego systemu i sposobu obszar terenu, który posiada swoją długość (wzdłuż frontu) oraz odpowiednią głębokość (szerokość). Rozróżnia się pola minowe: przeciwpancerne (przeciwczołgowe), przeciw piechocie, mieszane lub specjalnego przeznaczenia. Poszczególne pola minowe są najczęstszymi elementami pasów zapór inżynieryjnych osłaniających pozycje zajęte przez własne wojska. Ukształtowanie pola minowego zależy od konkretnych warunków terenowych i sytuacji taktycznej. Miny w polach minowych układa się w kilku rzędach, zmieniając często schemat ich rozstawienia i stosując elementy uniemożliwiające rozbrojenie pewnej liczby min, co utrudnia nieprzyjacielowi rozminowanie.
	Polowy Obiekt Fortyfikacyjny - Obiekt fortyfikacyjny wykonywany przez pododdział (pododdziały) ogólno wojskowy z materiałów miejscowych lub dowiezionych na miejsce prowadzenia prac. Prace budowlane odbywają się w warunkach polowych w okresie przygotowawczym lub w toku prowadzenia działań bojowych. Rodzaje polowych obiektów fortyfikacyjnych zależą od konkretnej sytuacji taktyczno - operacyjnej, zaistniałych potrzeb, czasu jakim dysponować będą pododdziały na wykonanie założonych prac, posiadanych sił i środków, warunków geologicznych, klimatycznych itp.
	Poterna - Podziemny chodnik komunikacyjny łączący poszczególne obiekty fortyfikacyjne funkcjonujące w ramach jednego dzieła fortyfikacyjnego.
	Pozycja Obrony - Pas (odcinek) terenu przygotowany lub przewidziany do prowadzenia obrony, z reguły ufortyfikowany w postaci oddzielnych punktów oporu lub transzei powiązanych rowami łączącymi. Zależnie od przeznaczenia rozróżnia się pozycje obrony: główne, odwodów, zapasowe, pośrednie, ryglowe, ubezpieczenia bojowego, wysunięte, opóźniania i osłony. Pozycja obrony z reguły stanowi część pasa obrony.
	Półkaponiera - Zakryty ogniowy obiekt fortyfikacyjny o konstrukcji pancerno - żelbetowej, żelbetowej, betonowej lub drewniano - ziemnej do prowadzenia ognia skrzydłowego (flankującego) lub skośnego w jednym kierunku.
	Przeciwskarpa - Ziemna zapora przeciwpancerna wykonywana na stokach wzgórz i wąwozów oraz na wysokich brzegach rzek w postaci stromej ściany zwróconej w stronę wojsk własnych.
	Przedpiersie - Nasyp ziemny, usypany przed przednią ścianą transzei lub okopu chroniący przed pociskami z broni strzeleckiej nieprzyjaciela i stwarzający dogodne warunki do prowadzenia ognia.
	Przelotnia - Przedsionek, jedno z pomieszczeń zakrytego obiektu fortyfikacyjnego. Przelotnia ma formę krótkiego korytarza.
	Punkt Oporu - Obszar o zorganizowanej fortyfikacyjnej rozbudowie terenu posiadający własny system ognia oraz zapór, przygotowany do obrony (zazwyczaj okrężnej). Punkt oporu jest obsadzany siłami kompanii rzadziej plutonu.
	Punkt Oporu Stały - Zasadniczy element struktury fortyfikacyjnej węzła obrony w rejonie umocnionym, składający się z kilku do kilkunastu żelbetowych lub pancerno - żelbetowych obiektów fortyfikacyjnych wyposażonych w broń maszynową i działa powiązanych systemem ognia i zapór inżynieryjnych.
	Płot Kolczasty - Fortyfikacyjna zapora przeciw piechocie zbudowana z jednego rzędu kołków drewnianych lub prętów metalowych (o wysokości 100 - 120 cm) wbitych w ziemię i oplecionych drutem kolczastym.
	Rejon Obrony - Obszar broniony siłami kompanii, batalionu lub pułku, z reguły przygotowany pod względem inżynieryjnym (fortyfikacyjnym, minerskim, drogowo - mostowym).
	Rejon Umocniony - Pas terenu (obszar) przygotowany zawczasu pod względem inżynieryjnym, obsadzony i broniony przez specjalnie wyszkolony i uzbrojony garnizon (działający samodzielnie lub we współdziałaniu z wojskami polowymi), posiadający zapasy i inne środki niezbędne do prowadzenia walki. Zadaniem rejonu umocnionego jest obrona terytorium państwa przed nieoczekiwanym wtargnięciem nieprzyjaciela, osłonięcie mobilizacji, ześrodkowania i rozwinięcia sił zbrojonych państwa, zapewnienie uporczywej obrony i ewentualnego przejścia do natarcia na określonych kierunkach operacyjnych. Na rejon umocniony składają się rozbudowane pasy obrony (pozycje obrony), pozycje ryglowe, pasy zapór inżynieryjnych, itp. Podstawowymi elementami fortyfikacyjnej rozbudowy rejonów umocnionych są węzły obrony i stałe punkty oporu.
	Rów Diamentowy - zagłębienie w ziemi w postaci rowu, wzdłuż ściany ogniowej schronu bojowego, mające utrudnić nieprzyjacielowi podejście pod tę ścianę i zaatakowanie załogi poprzez strzelnice. W tym celu głębokość rowu diamentowego wynosi co najmniej 2 m poniżej poziomu terenu, aby wysokość od dna rowu do dolnej krawędzi strzelnicy nie była mniejsza niż 2,5 m. Rów diamentowy chroni ponadto strzelnicę przed zasypaniem ziemią w wypadku bliskiego trafienia granatu artyleryjskiego, służy również jako miejsce wyrzucania łusek z karabinów maszynowych lub dział, w celu uniknięcia zatrucia załogi znajdującej się w izbie bojowej resztami gazów prochowych. Ściana zewnętrzna rowu wykonana jest z betonu, a szerokość rowu wynosi 1,5 m.
	Rów Przeciwpancerny - Ziemna zapora przeciwpancerna w postaci rowu o przekroju trójkątnym lub trapezowym. Rowy przeciwpancerne wykonuje się w terenie równinnym lub lekko pofałdowanym (o maksymalnym nachyleniu stoków 15 - 20 stopni). Przy większym nachyleniu stosuje skarpy lub przeciwskarpy. Minimalna głębokość rowu przeciwpancernego powinna wynosić co najmniej 2 m, szerokość wykopu przy dnie co najmniej 3 m, zaś nachylenie ścian - 45 stopni.
	Rów Łączący - Wąski rów o narysie łamanym lub krzywoliniowym, umożliwiającym ukrycie przejścia pododdziału, transport lekkiego sprzętu bojowego w granicach strefy obserwacji naziemnej nieprzyjaciela. Wraz z systemem transzei rowy łączące służą do ukrytego przejścia między punktami oporu, okopami, i poszczególnymi obiektami fortyfikacyjnymi w pasach obrony, w rejonach wyjściowych do natarcia, na stanowiskach dowodzenia i punktach obserwacyjnych.
	Schron - Obiekt fortyfikacyjny typu zakrytego, przeznaczony do prowadzenia ognia, obserwacji, kierowania walką, ochrony wojsk oraz bojowego sprzętu technicznego przed środkami rażenia nieprzyjaciela. Schron stanowi element fortyfikacyjnej rozbudowy terenu i zależnie od przeznaczenia rozróżnia się schrony bojowe, schrony obserwacyjne, schrony dla ukrycia żołnierzy, schrony dla stanowisk dowodzenia, schrony medyczne, schrony amunicyjne i inne. Zależnie od przeznaczenia oraz czasu potrzebnego na budowę schrony mogą być wykonywane ze szkieletowej konstrukcji rurowej pokrytej tkaniną, z worków wypełnionych piaskiem, z drewna (okrąglaki, belki; patrz: schron drewniano - ziemny), z cegły, z kamienia, z żelbetu (monolityczne i z elementów prefabrykowanych), ze stali (kopuły pancerne, elementy z blachy) , z tworzyw sztucznych.
	Schron główny - obiekt w centrum fortu, zabezpieczony z góry i od przedpola ziemnym nasypem
	Schron Drewniano Ziemny - Rodzaj schronu biernego lub bojowego do budowy którego użyto materiału drzewnego (konstrukcja) i ziemi (obsypka). Schrony drewniano - ziemne wykonuje się zazwyczaj w warunkach fortyfikacyjnej rozbudowy terenu podczas organizowania obrony typu polowego.
	Schron Żelbetowy - Typ schronu wykonany z żelbetu w postaci konstrukcji monolitycznej lub prefabrykowanej. Schrony żelbetowe wykonywane są jako: stanowiska ogniowe dla broni maszynowej, dział i innych środków ogniowych, schrony bierne, schrony przeciwlotnicze, stanowiska dowodzenia lub kierowania, ukrycia dla węzłów łączności, magazyny amunicji, pomieszczenia na szczególnie ważne urządzenia techniczne itp. Schrony żelbetowe wykonuje się głównie przy budowie rejonów umocnionych i fortyfikacyjnej osłonie ważnych obiektów na terytorium państwa oraz sporadycznie w fortyfikacyjnej rozbudowie terenu.
	Sieć Kolczasta - Zapora fortyfikacyjna przeciwko piechocie (patrz: zapora przeciwko piechocie) zbudowana z kilku rzędów kołków drewnianych lub prętów stalowych (o wysokości 100 - 120 cm) wbitych w ziemię i oplecionych drutem kolczastym.
	Skarpa Ziemna - zapora przeciwpancerna wykonywana na stokach wzgórz, brzegach rzek i wąwozów w postaci stromej ściany zwróconej w stronę nieprzyjaciela. Wymiary skarpy powinny wynosić: długość tarasu podkopanego - 5,5 m wysokość tarasu podkopanego - min. 2,0 m spadek stoku zewnętrznego - 15 - 45 stopni. (B). Specyficzną odmianą skarpy jest skarpa zbudowana w długich, odpowiednio profilowanych pryzm śniegu, budowanych w czasie silnych mrozów i dodatkowo utwardzanych przez polowanie wodą. Wymiary: szerokości około 5-6 m i wysokości przynajmniej 1,25 - 2 m.
	Śluza Gazoszczelna - Urządzenie pozwalające na przemieszczenie się żołnierzy z i do wnętrza stałego obiektu fortyfikacyjnego w warunkach oddziaływania gazów i aerozoli bojowych (a także opadu promieniotwórczego) bez ryzyka skażenia wnętrza obiektu. W śluzie gazoszczelnej odbywa się wymiana i oczyszczenie skażonej atmosfery a także odkażenie (dezaktywacja) wierzchniej odzieży i oporządzenia żołnierzy wchodzących do wnętrza obiektu.
	Strefa Zapór - Zespół węzłów zapór oraz oddzielnie ustawionych pól minowych i przygotowanych niszczeń ujętych w jeden system. Strefy zapór rozbudowuje się na prawdopodobnych kierunkach uderzenia (zwłaszcza wojsk pancernych) nieprzyjaciela w sposób odpowiednio urzutowany i w ścisłym powiązaniu z przeszkodami terenowymi. W zależności od ilości węzłów zapór w danej strefie, przygotowują je siły od kompanii do batalionu saperów.
	Strefa Zniszczeń - Obszar w rejonie działań wojennych lub w głębi kraju w którym przeprowadzono na skalę masową odpowiednie przedsięwzięcia minerskie, mające na celu zniszczenie obiektów i urządzeń, stanowiących newralgiczne punkty których opanowanie przez przeciwnika ułatwiłoby mu i przyśpieszyło prowadzenie działań wojennych na danym obszarze.
	Strzelnica - 1.Otwór w obiekcie fortyfikacyjnym służący do prowadzenia ognia strzeleckiego i artyleryjskiego, zwany niekiedy ambrazurą, 2.Urządzenie w przedpiersiu tarnszei umożliwiające oddanie celnego strzału i chroniące żołnierza przed ogniem z broni płasko torowej, 3.Teren specjalnie wybrany, przygotowany i wyposażony w różne urządzenia, przeznaczony do ćwiczeń w strzelaniu.
	Szczelina - Ukrycie mające postać wąskiego rowu (o głębokości 2-2,5 m) chroniące żołnierzy przed ogniem broni strzeleckiej i samolotowej broni pokładowej oraz odłamkami pocisków i gąsienicami czołgów.
	Szkoła Fortyfikacyjna - Określony kierunek w budownictwie fortyfikacyjnym związany z grupą inżynierów wojskowych - fortyfikatorów, z reguły żyjących i budujących w tym samym czasie, stosujących w teorii i praktyce fortyfikacyjnej jednolite, wspólne zasady oraz wznoszących budowle i kompleksy fortyfikacyjne mających szereg charakterystycznych cech wspólnych.
	Słupy Przeciwpancerne - Zapora przeciwpancerna wykonana ze słupów drewnianych bądź betonowych, rzadziej kamiennych (tzw. "Zęby Smoka") wkopanych w ziemię. Niskie słupy przeciwpancerne służyły do osadzania i unieruchamiania czołgów, wysokie do ich zatrzymywania.
	Tradytor - Zakryty ogniowy obiekt fortyfikacyjny o konstrukcji żelbetowej, betonowej rzadziej drewniano - ziemnej przeznaczony dla dział średniego kalibru, (zazwyczaj stosowano działa o kalibrach od 76,2 do 150 mm, prowadzący ogień boczny (flankujący) lub skośny.
	Transzeja - Odkryty ziemny ogniowy obiekt fortyfikacyjny o narysie łamanym lub krzywoliniowym, rodzaj wąskiego, ciągłego rowu z dwustronnym nasypem ochronnym, odpowiednio urządzonego i wyposażonego pod względem bojowo - technicznym i sanitarno - gospodarczym. Transzeja stwarza dogodne warunki do prowadzenia ognia, zapewnia skryty manewr i komunikację wzdłuż frontu oraz chroni ludzi i sprzęt przed środkami rażenia nieprzyjaciela. Transzeja jest elementem pozycji obronnej.
	Twierdza - (po niemiecku Festung), ufortyfikowany punkt (rejon) przygotowany do obrony okrężnej, rozbudowany środkami fortyfikacji stałej, posiadający stałą załogę (garnizon), uzbrojenie i zapasy polowe. Silna fortyfikacja typu stałego, przygotowana do stawiania długotrwałego oporu różnorodnym działaniom zaczepnym przeciwnika, szczególnie w warunkach okrążenia. Twierdza stanowi zespół form fortyfikacyjnych. W celu spełnienia zadania musi ona posiadać odpowiednia załogę, uzbrojenie, wyposażenie i zapasy. Ze względu na wyznaczoną rolę można rozróżnić: a.) twierdze zaporowe, których zadaniem jest zatrzymać posuwanie się przeciwnika, a więc usytuowane są na ważnych szlakach komunikacyjnych lub zamykające cieśniny, b.) twierdze zaopatrzeniowe, mieszczące składy, warsztaty, szpital, arsenały itp. Dla wojsk polowych, c.) twierdze operacyjne, mające ułatwić ruch wojsk własnych i utrudnić działanie przeciwnika. Ze względu na typ umocnień stałych można rozróżnić: a.) twierdze o okrężnych obwarowaniach ciągłych (mury z basztami lub wały i rowy), b.) twierdze fortowe o pasie umocnień złożonym z oddzielnych dzieł fortowych. Przy wznoszeniu twierdz zaczęto stosować beton, żelazobeton i pancerz. Twierdza fortowa z okresu I wojny światowej składała się z pozycji wysuniętej, pozycji głównej, pozycji wsparcia, rdzenia i ogólnego śródszańca. I wojna światowa wykazała jednak nieprzydatność systemu fortyfikacyjnego opartego na twierdzach fortowych. Wszystkie twierdze, z którymi zetknęły się nacierające armie walczących stron, zostały zdobyte w stosunkowo krótkim czasie (6-14 dni). Wyjątek stanowiły twierdze: Verdun, Przemyśl i Osowiec. Po zakończeniu I wojny światowej we wszystkich państwach Europy przyjęto nowy system fortyfikacyjnego przygotowania granic kraju do wojny, tzw. rejon umocniony.
	Ukrycie - Obiekt fortyfikacyjny przeważnie odkryty (bez stropu) lub zakryty w sposób prowizoryczny, pozbawiony środków obrony przeciwchemicznej. Do ukryć zalicza się: szczeliny, nisze, przykryte odcinki transzei i rowów łączących, ukrycia dla czołgów i samochodów itp. Ukrycia mogą być budowane dla ludzi, na sprzęt bojowy i środki transportu, na amunicję, materiały pędne, smary oraz żywność. Ukrycia buduje się w postaci odpowiednich wykopów z wjazdami, umocnieniem ścian i maskowaniem.
	Umocnienia Polowe - Zespoły obiektów fortyfikacyjnych oraz obiektów i urządzeń inżynieryjnych budowane na polu walki w celu zabezpieczenia efektywnego prowadzenia ognia i walki oraz do osłony wojsk i sprzętu bojowego przed środkami rażenia nieprzyjaciela. Rodzaj i typ umocnień polowych zależą od ich przeznaczenia taktycznego na polu walki.
	Walec z Drutu Kolczastego - Rodzaj zapory inżynieryjnej przeciw piechocie występująca w postaci walców z drutu kolczastego.
	Węzeł Komunikacyjny - Obszar w którym zbiega się kilka linii komunikacyjnych tego samego lub różnego rodzaju transportu.
	Węzeł Zapór - Zespół pól minowych, grup min oraz zapór inżynieryjnych przygotowany w określonym rejonie (na kierunku) w powiązaniu z przeszkodami terenowymi. Węzeł zapór może obejmować: przygotowane do zniszczenia 2-3 obiekty drogowe wraz z przylegającymi do nich odcinkami i węzłami dróg, odcinki pól minowych, fugasy, zawały leśne itp.
	Wieża Pancerna - Konstrukcja pancerna stosowana w fortyfikacji stałej przy budowie ogniowych i obserwacyjnych obiektów fortyfikacyjnych. Rozróżnia się wieże pancerne obrotowe i wysuwalno - obrotowe. Wieża pancerna obrotowa posiada urządzenie mechaniczne pozwalające na obrót wieży w płaszczyźnie poziomej. Wieża pancerna wysuwalno - obrotowa oprócz mechanizmu obrotowego posiada mechanizm do podnoszenia i opuszczania wieży w płaszczyźnie pionowej, który umożliwia jej ukrycie po oddaniu strzału.
	Zapora Drutowa - Rodzaj zapory inżynieryjnej przeciw piechocie występująca w postaci zapór z drutu kolczastego oraz zapór mało widocznych.
	Zapora Elektryzowana - Zapora inżynieryjna przeciwko piechocie której zasadniczym elementem jest zapora z drutu kolczastego (głównie płot; patrz płot kolczasty) lub sieć kolczasta będąca pod napięciem (ok. 1000 V).
	Zapory Fortyfikacyjne - Kategoria zapór inżynieryjnych, niewybuchowych wykonywanych bezpośrednio w miejscu ich lokalizacji lub przygotowana na zapleczu w postaci prefabrykatów i ustawionych na miejscu przeznaczenia w postaci gotowych elementów; podobnie jak wszystkie zapory inżynieryjne służą do hamowania i powstrzymywania ruchu wojsk przeciwnika. Do najważniejszych z nich należą zapory ziemne (min. rowy przeciwpancerne, skarpy, przeciwskarpy ); drewniano - ziemne (min. barykady, zawały), drutowe (np. płoty kolczaste, sieci kolczaste, zapory mało widoczne, jeże kolczaste , kozły kolczaste, walce kolczaste), żelbetowe (kozły żelbetowe, słupy żelbetowe), hydrotechniczne (zapory wodne, zabagnienia itp.) i inne.
	Zapory Inżynieryjne - Środki inżynieryjne i urządzenia ustawiane w terenie przez wojska w celu zahamowania lub powstrzymania ruchu wojsk nieprzyjaciela i zadania mu strat w ludziach i sprzęcie. Zapory inżynieryjne stosowane są w ścisłym powiązaniu z przeszkodami naturalnymi, powinny być osłaniane ogniem walczących wojsk. Zależnie od przeznaczenia bojowego zapory inżynieryjne dzielą się na: zapory przeciwpancerne, zapory przeciw piechocie, zapory przeciwtransportowe, zapory przeciw desantowe i inne. Ze względu na sposób wykonania zapory inżynieryjne dzielimy na: zapory minowe, zapory fortyfikacyjne, zapory mieszane.
	Zapory Inżynieryjne - Pozorne Wszelkiego rodzaju urządzenia wykonywane w terenie przy użyciu środków inżynierskich imitujących (pozorujących) istnienie w danym rejonie rzeczywistych zapór. Zapory inżynieryjne pozorne urządza się w terenie w ramach realizacji przedsięwzięć przewidzianych w planach maskowania operacyjnego.
	Zapory Mało Widoczne - Rodzaj zapór inżynieryjnych stosowanych przeciwko piechocie, składających się z odpowiednio ukształtowanych splotów b. cienkiego, gładkiego drutu stalowego ustawianych w wysokiej trawie, w zaroślach itp. Dostarczane są na pole walki w postaci pakietów w kształcie kręgów, które po rozciągnięciu na ziemi i przymocowaniu do niej kołkami tworzą niską "mało widoczną" pułapkę dla nacierającej piechoty przeciwnika.
	Zapory Minowe - Kategoria zapór inżynieryjnych, których zasadniczymi elementami są różnego rodzaju środki minowania głównie miny i fugasy. Zadaniem ich jest niszczenie i powstrzymywanie ruchu nieprzyjaciela, zwłaszcza jego sprzętu bojowego i ludzi. Spośród wszystkich rodzajów zapór inżynieryjnych zapory minowe są najbardziej skutecznym i efektywnym środkiem zwalczania i powstrzymywania sił nieprzyjaciela. Ponadto można je stosunkowo szybko ustawiać w terenie. Zapory minowe ustawiane są w terenie w postaci pól minowych, grup minowych oraz pojedynczych min i fugasów.
	Zapory Przeciw Piechocie - Rodzaj zapór inżynieryjnych w postaci środków i urządzeń inżynieryjno - saperskich służących do niszczenia i powstrzymywania ruchu piechoty nieprzyjaciela. Zalicza się do nich: pola minowe przeciw piechocie, grupy lub pojedyncze miny przeciw piechocie, oraz różnego rodzaju zapory drutowe.
	Zapory Przeciwdesantowe - System zapór inżynieryjnych urządzonych na wybrzeżu morskim w pasie wód przybrzeżnych, na brzegu i w głębi lądu, stanowiący ważny element przeciwdesantowej obrony wybrzeża morskiego. System ten obejmuje zapory minowe oraz zapory fortyfikacyjne ustawiane na odcinkach dogodnych do lądowania desantu morskiego jak również w terenie dogodnym do wysadzenia desantu powietrznego.
	Zapory Przeciwpancerne - Rodzaj zapór inżynieryjnych mających postać środków i urządzeń inżynieryjno - saperskich służących do niszczenia i powstrzymywania ruchu pojazdów bojowych nieprzyjaciela. Do zapór przeciwpancernych zalicza się: pola minowe, rowy przeciwpancerne, skarpy, zawały, słupy przeciwpancerne, barykady, zapory wodne i inne.
	Zapory Przeciwtransportowe - Rodzaj zapór inżynieryjnych służących do hamowania i powstrzymywania wojsk poruszających się na pojazdach po drogach oraz przewożonych koleją i środkami żeglugi śródlądowej. Zalicza się do nich: miny drogowe, kolejowe, rzeczne oraz zapory fortyfikacyjne i niszczenia wykonywane na drogach, szlakach kolejowych i wodnych trasach komunikacyjnych.
	Zapory Wodne - Rodzaj zapór inżynieryjnych powstałych w wyniku wykonania wyłącznie w celach militarnych jednej lub kilku budowli hydrotechnicznych (np. grobli, tam itp.) w celu podniesienia poziomu wody, wykonania zalewu, zabagnienia terenu itp. Wykonywane są przeważnie w trakcie inżynieryjnego przygotowania państwa do obrony, sporadycznie w czasie wojny podczas prowadzenia działań bojowych.
	Zapory z Drutu Kolczastego - Rodzaj zapór fortyfikacyjnych do budowy których użyto drutu kolczastego Najbardziej typowymi są: płoty kolczaste, sieci kolczaste, walce z drutu kolczastego, jeże kolczaste i kozły kolczaste. Buduje się je jako zapory stałe (płoty, sieci)lub jako zapory przenośne (kozły, walce itp.). Dla zwiększenia efektywności i skuteczności wykonuje się je w powiązaniu z innymi zaporami zwłaszcza minowymi.
	Zasieki - 1.Dawniej zapora przeciw piechocie wykonana ze ściętych drzew, zwalonych na krzyż lub jeden obok drugiego, wierzchołkami zwrócone w kierunku nieprzyjaciela, 2.Obecnie popularne, nieścisłe określenie wszelkich zapór z drutu kolczastego bez rozróżnienia na ich rodzaj.
	Zawała - 1.Rodzaj zapory przeciwpancernej budowanej z drzew o średnicy ponad 25 cm ściętych na wysokości 0,6 - 1,5 m, zwalonych na krzyż i oplecionych drutem kolczastym, wzmocnionych minami lub fugasami. Szerokość takiej zapory wynosi zazwyczaj ponad 30 m. 2.Rodzaj zapory powstałej na skutek oddziaływania fali uderzeniowej wybuchu jądrowego (bomby, rakiety, miny) w lesie lub w terenie silnie zurbanizowanym.
	Żelbet - Żelazobeton, beton zbrojony wkładkami stalowymi (tzw. armatura lub zbrojenie). Największe jego zalety: wytrzymałość i łatwość formowania stanowią o jego wielkiej przydatności w inżynierii wojskowej. Żelbet powstaje na skutek formowania przez zalewnie w deskowaniach lub w formach zmontowanych uprzednio, zbrojenia masą betonową która po stwardnieniu tworzy wraz z nim żelbetową konstrukcję lub prefabrykowany element budowlany.