Nóż - broń i obrona

Nóż musi być wykonany z dobrej stali i mieć dobrą rączkę, która nie wyślizgnie się zbyt łatwo ze zmęczonej dłoni, gdy przyjdzie czas próby. Dobrze jeśli jest zaczep do rzemyka, który się przywiąże np. do przegubu dłoni. Rękojeść powinna mieć przekrój owalny, gdyż tylko taki kształt pozwala dobrze manipulować nożem. Najlepszym materiałem na rączkę jest twarde i nie kruche drewno, skóra i metal pokryty tworzywem lub gumą, najczęściej nóż wykonany z jednego kawałka metalu - cięższy, ale solidny.



Dla noża survivalowca ważne jest to, by nie był zbyt lekki i zbyt krótki - musi nadawać się do wycinania gałęzi jak maczeta. Ważne jest, by nie był zbyt ciężki i za długi - musi nadawać się do manipulowania. Prócz tego musi nadawać się do cięcia - zaostrzenia palika czy kijka, a więc nie może mieć zbyt zaokrąglonego ostrza. Jeśli będzie nadawał się do kłucia, przecinania, podważania i podpiłowywania to będzie świetnie.

Rozkładamy Noże -

Rękojeści:

Aluminium - lekki ale bardzo wytrzymały i twardy materiał na rękojeści. Powlekany zazwyczaj specjalną powłoką hard chrome na bazie chromu, chroniącą przed zarysowaniami.

Carbon Fiber - po polsku włókno węglowe, bardzo twarde i odporne na uszkodzenia.

Drewno egzotyczne - najczęściej lakierowane, lub woskowane dla uodpornienia przed wilgocią. Jest atrakcyjne z wyglądu i w miarę trwałe. Dla tradycjonalistów. Przykładowe, często stosowane gatunki: African Blackwood, Zebrawood, Cocobolo.

G-10 - włókno szklane wzmocnione żywicami epoksydowymi. Niezwykle twarde i nieco elastyczne (nie kruche).

Kraton - termoplastyczna guma, produkowana z ropy naftowej, często posiada specjalne "żłobienia", dla polepszenia chwytu.

Micarta - len lub papier prasowany z żywicą. Twardsza niż drewno, a jednocześnie - po odpowiedniej polerce - bardzo do niego podobna z wyglądu.

Stal nierdzewna - okładziny ze stali są ciężkie, mocne i wytrzymałe, występują najczęściej w towarzystwie blokady frame lock.

Tytan - Najtwardszy z wszystkich tu wymienionych materiałów (choć mniej odporny na ścieranie niż stal), jednocześnie lekki. Pod wpływem napięcia oraz wysokiej temperatury może przybierać różne barwy (tzw. anodyzacja). Drogi!

Zytel - plastik, wzmocniony włóknem szklanym, twardy i elastyczny.

Najpopularniejsze kształty ostrza:

Plain - ostrze jest "czyste", czyli innymi słowy nieząbkowane. Dobre do precyzyjnego cięcia miękkich materiałów.

Combo - ostrze ząbkowane w 50%. Taka konfiguracja jest w miarę uniwersalna i można nią zarówno precyzyjnie ciąć, jak i "brutalnie" rozrywać.

Serrated - ostrze ząbkowane na całej swojej długości. Stosunkowo rzadko spotykane, przydatne jedynie podczas cięcia twardych materiałów.

Funkcje pierwiastków w stali noży:

Węgiel - od niego zależna jest twardość i wytrzymałość po zahartowaniu. W stalach narzędziowych waha się w granicy 0,3 do 1,5%.
Chrom - 1,5% obniża temperaturę hartowania i umożliwia chłodzenie olejem, większe ilości w stali sprzyjają nierdzewności (do 18-19%).
Mangan - wiąże ze sobą siarkę tworzą siarczki manganu, dodawany w niewielkich ilościach.
Molibden - w małych ilościach poprawia hartowność stali oraz zwiększa jej odporność na zginanie i rozciąganie.
Kobalt - umożliwia hartowanie stali w wyższych temperaturach.
Nikiel - obniża temperaturę hartowania w oleju, zwiększa wytrzymałoć i twardość, ale jest drogi.
Wanad - tworzy trwałe i twarde węgliki wanadu i poprawia odporność na cieranie.
Tytan - tworzy trwałe węgliki tytanu i hamuje rozrost ziarna, daje odporność na wysokie temperatury, w małych ilościach zmniejsza także kruchość stali.
Krzem - 1,5 - 3% zwiększa sprężystość stali, usuwa zanieczyszczenia.
Siarka i fosfor - zanieczyszczenia.
Najpopularniejsze stale wysokowęglowe (<13% zaw. Chromu):
O1- doskonała stal, twarda i długo trzymająca ostrze. łatwo rdzewieje, używana m.in. przez firmę Randall i Mad Dog.
Carbon V - wysokowęglowa stal, używana przez firmę Cold Steel, łatwo rdzewieje.
A2 - wyśmienita stal, ceniona za swoją twardość i długie trzymanie ostrza, rdzewna! A2 używa m.in Chris Reeve.
M2 - stal maszynowa, dobrze znosi wysokie temperatury, stąd jest często wykorzytywana w przemyśle. Jak każda stal wysokowęglowa, łatwo rdzewieje. Używana m.in przez Benchmade.
D2 - określana czasem mianem "semi stainless", jest najbardziej odporną na rdzę stalą wysokowęglową, co zawdzięcza 12% zawartoci Chromu. Twarda i stosunkowo wolno się tępi.
Najpopularniejsze stale nierdzewne (>13% zaw. Chromu):
410 - stal sprężynująca, wykorzystywana na linersy.
420 - za sprawą niskiej zawartości węgla (>0.5%) jest miękka i szybko się tępi. Używana głównie w tanich nożach.Jej zaletą jest bardzo wysoka odporność na korozję.
Skład: C 0.15-0.6%, Mn 1.0%, Cr12-14%.
420HC -modyfikowana wersja 420'ki. Zawiera więcej węgla, co poprawia parametry mechaniczne kosztem nierdzewności.
Skład: C 0.5-0.7%, Mn 0.35-0.9%, Cr 13.5%.
440A - 440B - 440C - dzięki wyższej zawartości węgla, wszystkie trzy stale są twardsze i lepiej trzymają ostrze, w porównaniu do 420. 440A jest najbardziej odporna na rdzę, a 440C najmniej, jednak z wszystkich trzech stali ta ostatnia ma włanie najlepsze parametry.
Skład:
440A:C 0.6-0.75%, Mn 1%, Cr 16-18%, Mo 0.75%.
440B:C 0.75-0.95%, Mn 1%, Cr 16-18%, Mo 0.75%.
440C:C 0.95-1.2%, Mn 0.4%, Cr 17%, Vanadium 0.5%, Molybdenum 0.5%.
AUS-6 - AUS-8 - AUS-10 - japońskie odpowiedniki stali 440A, 440B i 440C, jednak z dodatkową domieszką Wanadu, który poprawia ich wytrzymałość na ścieranie.
Skład:
AUS-6: C 0.55 - 0.65%, Mn 1.0%, Cr 13.0 -14.5%, Ni 0.49%, V 0.1 - 0.25%.
AUS-8: C 0.7 - 0.8%, Mn 1.0%, Cr 13.0 - 14.5%, Ni 0.5%, V 0.1 - 0.25%, Mo 0.1 - 0.3%.
AUS-10: C 0.95-1.1%, Mg 0.5%, Cr 13-14.5%, Ni 0.49%, V 0.1-0.27%, Mo 0.1-0.31%
GIN-1 - stal, która w porównaniu do ats 34 posiada nieco mniej węgla, chromu i sporo mniej molibdenu. Używana przez Spyderco.
VG-10 - stal tylko o niewiele gorsza od ats 34, w miarę odporna na rdzę i zdecydowanie lepsza od 440c czy AUS-8.
Ats 34 - 154cm - nowoczesne, bardzo popularne stale. Ats34 pochodzi z japonii, podczas gdy 154cm jest produkcji amerykańskiej. Dobrze trzymają ostrze, są w miarę twarde i odporne na rdzę (ale nie tak, jak 440c). Używane przez większość najlepszych firm.Skład: C 1.05%, Mn 0.4%, Cr 14.0%, Mo 4.0%
ATS-55 - używana przez Spyderco. Parametry nieco gorsze od ats34 za sprawą mniejszej zawartości molibdenu.
BG-42 - stal podobna do ats34, ale ma dwa razy więcej manganu i 1,2% wanadu, więc jest twardsza i wolniej się tępi.
CPM 440V - stal niezwykle odporna na tępienie i ścieranie, ale krucha. Bardzo długo trzyma ostrze, ale i ciężko się ostrzy.
S30v - najnowocześniejsza i jedna z najlepszych współcześnie stali. Droga, twarda, długo trzyma ostrze i jest odporna na rdzę. Używana m.in przez Chrisa Reeve. Jest to pierwsza stal zaprojektowana przez CPM specjalnie na potrzeby wytwórców noży najwyższej klasy.
Skład: C 1.45%, Cr 14%, Mo 2%, V 4%.


Nie - stale:

Tytan - materiał niemagnetyczny, lekki i twardy, chość podatny na ścieranie. Całkowicie nierdzewny. W nożach używa się zazwyczaj stopów typu Alfa-beta, bądź Beta, które umożliwiają ulepszanie cieplne.

Talonit - niemagnetyczny, odporny na ścieranie i rdzę wgłębną. Bardzo drogi. Jest to stop niklu, kobaltu, chromu i molibdenu używany w głowicach wiertniczych i... stomatologii. Jedyny obecnie materiał, łączący b. wysoką odporność mechaniczną, całkowitą odporność na korozję i wyjątkowo niską ścieralność. Nie wymaga obróbki cieplnej.

Rodzaje blokad:
Axis lock - blokada opatentowana przez Benchmade, działa na na zasadzie klinującego się stalowego "kołka", umieszczonego na rękojeści, tuż przy osi głownej noża. Mocna i niezawodna.

Back lock - Blokada bardzo popularna w myśliwskich scyzorykach. Działa na zasadzie klinującego ostrze zęba, umieszczonego na grzbiecie noża. Jeśli jest dobrze wykonana, może wytrzymać bardzo duże obciążenia, choć mimo wszystko ustępuje poniższym blokadom. Back lock używa m.in Extrema Ratio i Spyderco.

Compression lock - blokada firmy Spyderco. Na pierwszy rzut oka przypomina odwrócony liner lock, jednak jest od niego mocniejsza, gdyż "listek" blokujący wspiera się dodatkowo o stop pin.

Frame lock - jest w działaniu podobna do liner lock, ale z tą różnicą, że ostrze blokuje nie sam liner, ale cała okładzina. Blokada najczęściej z tytanu, jest uznawana za najmocniejszą na świecie. Frame lock posiada m.in Sebenza.

Liner lock - najpopularniejsza obecnie blokada i zarazem jedna z najlepszych. Funkcję blokującą przejmuje w niej jedna ze sprężynujących okładzin (wykonana najczęściej z tytanu lub stali 410) która "przykleja się" pod ostrze, zapobiegając jego zamknięciu. Jeśli liner jest gruby i dobrze dopasowany, blokada może wytrzymać obciążenie kilkudziesięciu kilogramów. Stosowana przez większość najlepszych firm.

Plunge lock - blokada używana najczęściej w nożach automatycznych, ostrze blokuje przycisk, za pomocą którego otwieramy nóż. Stosowana np. przez Masters of Defense.


Rodzaje krawędzi tnących:

Plain:
Ostrze gładkie. Podstawowy typ ostrza zarówno dla noży składanych jak i z głownią stałą. Jego najważniejsze zalety to łatwość ostrzenia oraz jednolita krawędź tnąca ciągnąca się od progu po czubek głowni, co jest istotne w pracach typu obieranie owoców czy struganie. Umożliwia płynne, precyzyjne cięcie. Polecany do większości codziennych zastosowań.

Serrated:
Ostrze w całości ząbkowane, zazwyczaj tylko ostatnie 5-10mm od strony czubka pozostawia się gładkie. Sprawdzi się tam gdzie z założenia trzeba ciąć materiały twarde typu tworzywa sztuczne oraz włókniste takie jak liny i tkaniny, a więc głównie w nożach dla ratowników, nurków i żeglarzy. Ponadto dłużej zachowuje zdolność skutecznego cięcia niż ostrze gładkie z tej samej stali. Niestety nie nadaje się do precyzyjnego cięcia, strugania, ani rąbania. Do ostrzenia wymaga precyzyjnych pilników lub specjalnie ukształtowanych osełek.

Combo:
Ostrze częściowo ząbkowane, najczęściej na 2-3 cm centymetrowym odcinku od strony rękojeści. Ze względu na uniwersalność często znajduje zastosowanie w nożach taktycznych przeznaczonych dla służb mundurowych i miłośników survivalu. Jego wadą jest stosunkowo mała długość zarówno gładkiej krawędzi tnącej jak i ząbkowanej..